Dobra osobiste – czym są i kiedy możesz żądać zadośćuczynienia za ich naruszenie

Sąsiad zamontował zbyt jasne lampki świąteczne które świecą wprost w Twoje okno i nie możesz spać. Czy to naruszenie Twoich dóbr osobistych? Sąd Apelacyjny w Krakowie (sygn. I ACa 1551/14) zmierzył się z dokładnie taką sprawą – i oddalił powództwo. Wyjaśniamy dlaczego – i przy okazji czym w ogóle są dobra osobiste i kiedy można skutecznie dochodzić zadośćuczynienia za ich naruszenie.

Czym są dobra osobiste

Polskie prawo nie zawiera jednej ścisłej definicji dóbr osobistych. Przyjmuje się że są to wartości o charakterze niemajątkowym ściśle związane z godnością osobistą oraz integralnością psychiczną i fizyczną człowieka.

Kodeks cywilny w art. 23 wymienia przykładowe dobra osobiste: zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość. Katalog ten jest jednak otwarty – sądy „odkrywają” nowe dobra osobiste w miarę potrzeb praktyki.

Przykładowo – od stosunkowo niedawna za dobro osobiste uznaje się więzi rodzinne łączące człowieka z bliskimi. To umożliwiło pozywanie ubezpieczycieli przez rodziny ofiar wypadków śmiertelnych – śmierć bliskiej osoby narusza bowiem więzi rodzinne pozostałych przy życiu. Wcześniej orzecznictwo uznało za dobro osobiste pamięć o zmarłych bliskich.

Warunek kluczowy – obiektywny charakter naruszenia

Dobra osobiste muszą mieć charakter obiektywny – nie subiektywny. Oznacza to że dana wartość musi być powszechnie uznawana za ważną i jej naruszanie powszechnie uznawane za niedopuszczalne.

To właśnie tutaj leży klucz do zrozumienia sprawy z lampkami świątecznymi. Subiektywne odczucie że jasne lampki sąsiada przeszkadzają w zasypianiu – choćby jak najbardziej szczere – nie wystarczy. Sąd musi ocenić czy naruszenie przekracza obiektywnie przyjętą miarę i czy wkracza w sferę prywatności ponad to co każdy powinien tolerować od sąsiadów. W tej sprawie stwierdził że nie.

Co możesz zrobić gdy ktoś narusza Twoje dobra osobiste

Kodeks cywilny daje kilka narzędzi. Możesz żądać: zaniechania naruszeń, usunięcia skutków naruszenia, zadośćuczynienia pieniężnego, zapłaty sumy na wskazany cel społeczny.

W praktyce najważniejsze jest zadośćuczynienie – kwota pieniężna mająca wynagrodzić krzywdę związaną z naruszeniem. Prawo wskazuje jedynie że ma być „odpowiednie” – co oznacza że sąd ocenia je indywidualnie. W większości spraw kwoty są umiarkowane – kilka do kilkunastu tysięcy złotych. Wyższe kwoty pojawiają się przy poważnych naruszeniach integralności cielesnej lub przy naruszeniu dóbr osobistych w związku ze śmiercią bliskiej osoby.

Naruszenie musi być bezprawne

Samo stwierdzenie że doszło do naruszenia dobra osobistego to za mało. Naruszenie musi być bezprawne. Prawo dopuszcza bowiem pewne ingerencje w dobra osobiste – np. zatrzymanie przez policję, przeszukanie czy kontrola korespondencji w postępowaniu karnym.

Co ważne – ustawodawca wprowadził domniemanie bezprawności. To oznacza że to pozwany musi wykazać iż jego działanie było zgodne z prawem – nie Ty musisz udowadniać bezprawność.

W sprawie z lampkami sąd uznał że pozwany działał w granicach swojego prawa własności – korzystanie z lampek świątecznych na własnej posesji jest zgodne z prawem. Nie było więc bezprawności i powództwo upadło.

Przedawnienie

Warto pamiętać że roszczenie o zadośćuczynienie – jako roszczenie majątkowe – podlega przedawnieniu. Jeśli rozważasz dochodzenie swoich praw z tytułu naruszenia dóbr osobistych – nie zwlekaj ze skonsultowaniem się z prawnikiem.

Jak możemy pomóc

Jeśli uważasz że Twoje dobra osobiste zostały naruszone – pomożemy ocenić czy masz realne podstawy do dochodzenia roszczeń i jakie kwoty zadośćuczynienia są w podobnych sprawach zasądzane.

📞 Umów się na konsultację:

Kowalak Jędrzejewska Konrady i Partnerzy Adwokaci i Radcowie Prawni ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań Tel.: +48 61 222 49 63 Tel./faks: 61 842 74 45 E-mail: kancelaria@prawnikpoznanski.pl

🗓️ Konsultacje stacjonarne i online

Oddział Jarocin: Aleja Niepodległości 6, 63-200 Jarocin Tel.: +48 575 641 021 E-mail: adwokat@kancelariajarocin.pl Web: kancelariajarocin.pl