Odprawa przy zwolnieniu – kiedy przysługuje i jak jej dochodzić
Zwolnienie z pracy to trudny moment – finansowo i emocjonalnie. Prawo przewiduje jednak mechanizm, który ma złagodzić skutki utraty zatrudnienia z przyczyn niezależnych od pracownika. Odprawa pieniężna przysługuje w ściśle określonych sytuacjach – i wielu pracowników nie wie, że ma do niej prawo albo że pracodawca bezprawnie jej odmawia.
Kiedy odprawa przysługuje
Odprawa pieniężna przysługuje pracownikowi, którego stosunek pracy został rozwiązany z przyczyn niedotyczących pracownika – jeżeli pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników.
Przyczyny niedotyczące pracownika to między innymi likwidacja stanowiska pracy, restrukturyzacja zakładu pracy, redukcja zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych, likwidacja lub upadłość pracodawcy, zmiany organizacyjne lub technologiczne uzasadniające zmniejszenie zatrudnienia.
Kluczowe jest to, że przy zwolnieniu indywidualnym przyczyny niedotyczące pracownika muszą stanowić wyłączny powód wypowiedzenia lub rozwiązania umowy. Jeśli pracodawca zwalnia pracownika mieszając przyczyny – część leżącą po stronie pracownika i część ekonomiczną – odprawa może nie przysługiwać. Jeśli jednak rzeczywistym i jedynym powodem zwolnienia jest redukcja zatrudnienia – odprawa należy się nawet wtedy, gdy pracodawca wskazał inną przyczynę w wypowiedzeniu.
Zwolnienia grupowe a zwolnienia indywidualne
Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy przewiduje dwa tryby – zwolnienia grupowe i zwolnienia indywidualne.
Zwolnienia grupowe zachodzą gdy pracodawca zatrudniający co najmniej 20 pracowników zwalnia w okresie 30 dni co najmniej: 10 pracowników przy zatrudnieniu poniżej 100 osób, 10% pracowników przy zatrudnieniu od 100 do 299 osób, 30 pracowników przy zatrudnieniu 300 i więcej osób.
Zwolnienia indywidualne z przyczyn niedotyczących pracownika dotyczą sytuacji gdy pracodawca zatrudniający co najmniej 20 pracowników zwalnia mniejszą liczbę osób niż wskazana powyżej – ale wyłącznym powodem są przyczyny niedotyczące pracownika. Odprawa przysługuje na takich samych zasadach.
Wysokość odprawy
Wysokość odprawy zależy od stażu pracy u danego pracodawcy i wynosi: jednomiesięczne wynagrodzenie przy stażu krótszym niż 2 lata, dwumiesięczne wynagrodzenie przy stażu od 2 do 8 lat, trzymiesięczne wynagrodzenie przy stażu powyżej 8 lat.
Odprawa nie może przekroczyć kwoty 15-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy. Limit ten ma znaczenie przede wszystkim przy pracownikach o wysokich zarobkach.
Do obliczenia wysokości odprawy stosuje się zasady obowiązujące przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy. Do stażu pracy wlicza się też okres zatrudnienia u poprzedniego pracodawcy przy przejęciu zakładu pracy.
Szczególna sytuacja pracowników chronionych przy zwolnieniach grupowych
Przy zwolnieniach grupowych ochrona przed wypowiedzeniem jest ograniczona. Pracodawca może w tym trybie wypowiedzieć umowę pracownicy w ciąży, pracownikowi w wieku przedemerytalnym, pracownikowi na urlopie – jeśli urlop trwa co najmniej 3 miesiące. Pracownikom tym pracodawca może jednak jedynie wypowiedzieć warunki pracy i płacy, nie zaś rozwiązać umowę. Jeśli w wyniku takiego wypowiedzenia warunków dojdzie do obniżenia wynagrodzenia – pracownicy ci zachowują prawo do dodatku wyrównawczego przez czas trwania szczególnej ochrony.
Prawo do ponownego zatrudnienia
Prawo pracy chroni też pracownika zwolnionego w ramach zwolnienia grupowego na wypadek gdy pracodawca zechce ponownie zatrudniać pracowników w tej samej grupie zawodowej. Pracownik zwolniony grupowo ma pierwszeństwo przy ponownym zatrudnieniu – pod warunkiem że zgłosi zamiar podjęcia zatrudnienia u tego pracodawcy w ciągu roku od dnia rozwiązania umowy. Pracodawca powinien ponownie zatrudnić takiego pracownika w okresie 15 miesięcy od rozwiązania z nim stosunku pracy.
Jeśli pracodawca narusza to prawo – pracownik może dochodzić roszczeń przed sądem pracy.
Kiedy pracodawca odmawia odprawy – i co z tym zrobić
Pracodawcy nierzadko próbują uniknąć wypłaty odprawy. Najczęstsze sposoby to wskazanie w wypowiedzeniu przyczyny leżącej po stronie pracownika mimo że rzeczywistym powodem jest likwidacja stanowiska, wywieranie presji na pracownika żeby sam złożył wypowiedzenie lub zgodził się na rozwiązanie umowy za porozumieniem stron bez wzmianki o przyczynach ekonomicznych, pozorowanie przyczyn leżących po stronie pracownika – na przykład zarzucanie rzekomych naruszeń obowiązków.
Jeśli podejrzewasz że pracodawca ukrywa rzeczywistą przyczynę zwolnienia żeby uniknąć odprawy – masz prawo dochodzić jej przed sądem pracy. Sąd bada rzeczywiste przyczyny rozwiązania stosunku pracy – nie tylko to, co pracodawca napisał w wypowiedzeniu.
Odprawa a rozwiązanie umowy za porozumieniem stron
Odprawa przysługuje też gdy umowa zostaje rozwiązana za porozumieniem stron – jeżeli porozumienie następuje z inicjatywy pracodawcy i z przyczyn niedotyczących pracownika. Pracownik który zgadza się na rozwiązanie umowy za porozumieniem stron w ramach zwolnień grupowych lub indywidualnych z przyczyn ekonomicznych nie traci prawa do odprawy.
Warto zadbać o to żeby z porozumienia lub dokumentacji wynikało że inicjatywa wyszła od pracodawcy i że przyczyną są przyczyny niedotyczące pracownika. Brak tej informacji może utrudnić późniejsze dochodzenie odprawy.
Odprawa a inne świadczenia
Odprawa nie wyklucza innych świadczeń przysługujących pracownikowi przy rozwiązaniu stosunku pracy. Pracownikowi mogą przysługiwać jednocześnie odprawa oraz odszkodowanie za nieuzasadnione lub bezprawne wypowiedzenie, wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy przy przywróceniu do pracy, ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy.
Jak dochodzić odprawy przed sądem pracy
Jeśli pracodawca odmówił wypłaty odprawy lub wypłacił ją w zaniżonej wysokości – możesz dochodzić jej przed sądem pracy. Roszczenie o zapłatę odprawy przedawnia się z upływem 3 lat od dnia w którym stało się wymagalne.
Pozew o zapłatę odprawy składa się do sądu rejonowego – sądu pracy właściwego dla miejsca zamieszkania pracownika, siedziby pracodawcy lub miejsca wykonywania pracy. Postępowanie jest co do zasady wolne od opłat sądowych przy wartości przedmiotu sporu do 50 000 zł.
W pozwie należy wykazać że stosunek pracy został rozwiązany, pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników oraz że wyłączną przyczyną rozwiązania były przyczyny niedotyczące pracownika.
Najczęstsze pytania
Czy odprawa przysługuje przy wypowiedzeniu przez pracownika? Co do zasady nie. Odprawa przysługuje gdy to pracodawca rozwiązuje stosunek pracy z przyczyn niedotyczących pracownika.
Czy odprawa przysługuje przy umowie na czas określony? Tak – jeżeli umowa na czas określony zostaje rozwiązana za wypowiedzeniem przez pracodawcę z przyczyn niedotyczących pracownika i pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników.
Czy staż pracy u poprzedniego pracodawcy wlicza się do odprawy? Przy przejęciu zakładu pracy tak. W pozostałych przypadkach staż liczy się od nowa u danego pracodawcy.
Czy można zrzec się prawa do odprawy? Nie można skutecznie zrzec się prawa do odprawy z góry. Ugoda zawarta po rozwiązaniu stosunku pracy może jednak przewidywać niższą kwotę jeśli pracownik świadomie i dobrowolnie na to się zgodzi.
Co jeśli pracodawca ponownie zatrudnia pracowników a mnie pominął? Masz prawo pierwszeństwa ponownego zatrudnienia jeśli zgłosiłeś się w ciągu roku od zwolnienia. Pracodawca powinien Cię zatrudnić w ciągu 15 miesięcy od rozwiązania umowy. Naruszenie tego obowiązku możesz dochodzić przed sądem pracy.
Jak możemy pomóc
Jeśli zostałeś zwolniony i zastanawiasz się czy przysługuje Ci odprawa lub jeśli pracodawca odmówił jej wypłaty – skontaktuj się z nami.
Kancelaria pomoże Ci w: ocenie czy w Twojej sytuacji odprawa przysługuje i w jakiej wysokości, analizie rzeczywistych przyczyn zwolnienia i ich kwalifikacji prawnej, przygotowaniu wezwania do zapłaty odprawy skierowanego do pracodawcy, przygotowaniu i złożeniu pozwu o zapłatę odprawy do sądu pracy, reprezentacji przed sądem pracy na każdym etapie postępowania, negocjacjach ugodowych z pracodawcą.
Umów się na konsultację w Poznaniu już dziś
Nie musisz przechodzić przez to sam ani sama. Nasza kancelaria w centrum Poznania wspiera pracowników w sporach z pracodawcami – z profesjonalizmem, transparentnością i wieloletnim doświadczeniem przed poznańskimi sądami.
Pracodawcy mają swoich prawników. Ty też potrzebujesz prawnika po swojej stronie.
Z praktyki Sądu Rejonowego – Sądu Pracy w Poznaniu wiemy, że zdecydowana większość spraw prowadzonych przez profesjonalnych pełnomocników kończy się znacznie korzystniejszym wynikiem niż sprawy prowadzone samodzielnie.
📞 Umów się na konsultację:
Kowalak Jędrzejewska Konrady i Partnerzy Adwokaci i Radcowie Prawni ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań Tel.: +48 61 222 49 63 Tel./faks: 61 842 74 45 E-mail: kancelaria@prawnikpoznanski.pl
🗓️ Konsultacje stacjonarne i online 🏛️ Reprezentacja przed poznańskimi sądami 🌍 Obsługa klientów z Poznania i okolic (Jarocin, Gniezno, Września, Kalisz, Leszno)
Oddział Jarocin: Aleja Niepodległości 6, 63-200 Jarocin Tel.: +48 575 641 021 E-mail: adwokat@kancelariajarocin.pl Web: kancelariajarocin.pl