Postępowanie dyscyplinarne notariusza – prawa obwinionego i jak się bronić
Otrzymałeś zawiadomienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego albo dowiedziałeś się że rada izby notarialnej lub Minister Sprawiedliwości złożyli wniosek o jego wszczęcie. Postępowanie dyscyplinarne wobec notariusza to jedno z najtrudniejszych doświadczeń zawodowych – bo może zakończyć się karą która trwale wpłynie na prawo do wykonywania zawodu, a w skrajnych przypadkach oznaczać pozbawienie prawa prowadzenia kancelarii. Notariat jest zawodem zaufania publicznego i standardy dyscyplinarne są tu wyjątkowo wysokie. Tym ważniejsze jest żebyś od pierwszego momentu wiedział jakie masz prawa i jak skutecznie się bronić.
Za co notariusz odpowiada dyscyplinarnie
Notariusz odpowiada dyscyplinarnie za przewinienia zawodowe – w tym za oczywistą i rażącą obrazę przepisów prawnych, uchybienia powadze lub godności zawodu, a także za: niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, niewykonanie obowiązku objęcia patronatem aplikanta notarialnego w wymaganym czasie, niewykonanie innych zobowiązań określonych ustawą, naruszenie przepisów dotyczących czynności notarialnych dokonywanych z udziałem cudzoziemców.
Odpowiedzialność dyscyplinarna jest niezależna od odpowiedzialności cywilnej i karnej – postępowania te mogą toczyć się równolegle. Postępowanie dyscyplinarne może zostać zawieszone do czasu ukończenia postępowania karnego o ten sam czyn.
Najczęstsze przyczyny postępowań to: naruszenie przepisów prawa przy sporządzaniu aktów notarialnych i innych czynności notarialnych, naruszenie tajemnicy notarialnej, pobieranie opłat niezgodnych z taryfą, zachowanie uchybiające godności zawodu, nieprawidłowe prowadzenie kancelarii, naruszenie obowiązku ubezpieczenia OC, zaniedbanie obowiązku patronatu nad aplikantem.
Organy dyscyplinarne – kto prowadzi postępowanie
Postępowanie dyscyplinarne toczy się przed organami samorządu notarialnego.
Sąd dyscyplinarny izby notarialnej – orzeka w pierwszej instancji w składzie 3 członków. Postępowanie wszczyna na wniosek uprawnionych podmiotów – Ministra Sprawiedliwości lub rady właściwej izby notarialnej. Rzecznik dyscyplinarny pełni funkcję oskarżycielską – działa przy sądzie dyscyplinarnym, jest wybrany przez walne zgromadzenie notariuszy.
Wyższy Sąd Dyscyplinarny – rozpoznaje odwołania od orzeczeń sądów dyscyplinarnych izb notarialnych. Orzeka w składzie 5 członków. W składzie rozpoznającym sprawę w drugiej instancji nie może brać udziału członek który uczestniczył w wydaniu zaskarżonego orzeczenia.
Sąd Najwyższy – rozpoznaje kasacje od prawomocnych orzeczeń Wyższego Sądu Dyscyplinarnego, w składzie 3 sędziów.
Wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego mogą złożyć Minister Sprawiedliwości lub rada właściwej izby notarialnej – po wstępnym wyjaśnieniu okoliczności i co do zasady po uprzednim odebraniu wyjaśnień od obwinionego. Minister Sprawiedliwości ma prawo wglądu do akt na każdym etapie postępowania, może wnosić odwołania i kasacje.
Kary dyscyplinarne – co grozi obwinionemu notariuszowi
Katalog kar dyscyplinarnych obejmuje: upomnienie, naganę, karę pieniężną – nie niższą od połowy i nie wyższą od pięciokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, pozbawienie prawa prowadzenia kancelarii.
Kara pieniężna wpływa na rzecz Skarbu Państwa. Wymierzenie nagany lub kary pieniężnej powoduje niemożność udziału ukaranego w organach samorządu notarialnego i w sądzie dyscyplinarnym przez 3 lata.
Kara pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii oznacza odwołanie notariusza przez Ministra Sprawiedliwości. Osoba ukarana może ponownie ubiegać się o powołanie na notariusza dopiero po upływie 10 lat od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia.
Sąd dyscyplinarny przy wymiarze kary uwzględnia stopień winy, wagę naruszenia i jego skutki, dotychczasowy przebieg kariery i postawę obwinionego.
Jak przebiega postępowanie dyscyplinarne
Wszczęcie i wstępne wyjaśnienie. Zanim wniosek o wszczęcie postępowania zostanie złożony do sądu dyscyplinarnego, Minister Sprawiedliwości lub rada izby przeprowadza wstępne wyjaśnienie okoliczności i odbiera wyjaśnienia od notariusza – chyba że nie jest to możliwe. To moment który ma kluczowe znaczenie – wyjaśnienia złożone na tym etapie trafiają do akt i mogą zaważyć na dalszym przebiegu sprawy. Warto je przygotować starannie i skonsultować z obrońcą.
Rozprawa. Postępowanie przed sądem dyscyplinarnym jest jawne. Sąd może wyłączyć jawność ze względu na konieczność ochrony tajemnicy notarialnej, dobro państwa, ważny interes prywatny lub gdy jawność mogłaby obrażać dobre obyczaje. Przy wyłączeniu jawności orzeczenie jest ogłaszane publicznie.
Postępowanie w pierwszej instancji powinno być zakończone w terminie miesiąca od daty wpływu wniosku.
Nieusprawiedliwione niestawiennictwo rzecznika dyscyplinarnego, obwinionego lub jego obrońcy nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. Możesz być sądzony pod nieobecność – jeśli nie możesz się stawić, zadbaj o należyte usprawiedliwienie.
Odwołanie do Wyższego Sądu Dyscyplinarnego. Od orzeczenia sądu dyscyplinarnego pierwszej instancji przysługuje Ci odwołanie do Wyższego Sądu Dyscyplinarnego w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem sądu pierwszej instancji który przesyła je do WSD w terminie 7 dni.
Kasacja do Sądu Najwyższego. Od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego przysługuje kasacja do Sądu Najwyższego w terminie 30 dni od doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem – za pośrednictwem sądu dyscyplinarnego drugiej instancji, bez opłaty sądowej. Podstawy kasacji to rażące naruszenie prawa lub rażąca niewspółmierność kary. Orzeczenie nie podlega wykonaniu do czasu wniesienia kasacji lub bezskutecznego upływu terminu do jej wniesienia, a po wniesieniu – do czasu rozpoznania.
Twoje prawa jako obwinionego notariusza
Prawo do obrońcy. Obrońcą może być notariusz, adwokat lub radca prawny. Skorzystaj z tego prawa jak najwcześniej – najlepiej jeszcze przed złożeniem pierwszych wyjaśnień.
Prawo do zapoznania się z aktami sprawy – w tym ze wszystkimi zebranymi dowodami.
Prawo do złożenia wyjaśnień lub odmowy ich składania. Milczenie nie może być interpretowane na Twoją niekorzyść.
Prawo do zgłaszania wniosków dowodowych – przesłuchania świadków, dołączenia dokumentów, powołania biegłego.
Prawo do zadawania pytań świadkom i biegłym.
Prawo do wypowiedzi końcowej przed wydaniem orzeczenia.
Prawo do odwołania – 14 dni od otrzymania orzeczenia z uzasadnieniem.
Prawo do kasacji – 30 dni od doręczenia orzeczenia WSD z uzasadnieniem, bez opłaty sądowej.
Zawieszenie w czynnościach zawodowych – tymczasowe i jako skutek kary
Zawieszenie tymczasowe. Sąd dyscyplinarny może zawiesić Cię w czynnościach zawodowych jeśli wszczęto przeciwko Tobie postępowanie karne, dyscyplinarne lub o ubezwłasnowolnienie. Postanowienie o zawieszeniu możesz zaskarżyć zażaleniem – rozpoznaje je Wyższy Sąd Dyscyplinarny. Zawieszenie ustaje z chwilą prawomocnego zakończenia postępowania dyscyplinarnego – chyba że sąd uchyli je wcześniej.
Zawieszenie jako skutek kary. Jeśli zostaniesz ukarany pozbawieniem prawa prowadzenia kancelarii – zawieszenie tymczasowe ustaje z chwilą uprawomocnienia się decyzji Ministra Sprawiedliwości o Twoim odwołaniu.
W czasie zawieszenia musisz zorganizować zastępstwo notarialne – rada izby wyznacza czasowo zastępstwo do pełnienia obowiązków. To realne konsekwencje organizacyjne i finansowe które warto uwzględnić już w strategii obrony.
Przedawnienie – sprawdź czy postępowanie mogło być wszczęte
Po upływie 5 lat od chwili czynu nie można wszcząć postępowania dyscyplinarnego – a w razie wszczęcia ulega ono umorzeniu. To termin znacznie dłuższy niż u adwokatów i radców prawnych. Jeżeli czyn zawiera znamiona przestępstwa – przedawnienie dyscyplinarne nie może nastąpić wcześniej niż przewidziano to w przepisach Kodeksu karnego.
Zbadanie czy termin przedawnienia nie upłynął to jeden z pierwszych elementów analizy którego powinien dokonać Twój obrońca.
Koszty postępowania
Koszty postępowania dyscyplinarnego co do zasady wykładają organy samorządu notarialnego. W wypadku prawomocnego ukarania kosztami postępowania obciąża się notariusza.
Zatarcie kary
Odpis orzeczenia jest usuwany z akt osobowych z urzędu po upływie: 3 lat od uprawomocnienia się orzeczenia orzekającego karę upomnienia lub nagany, 5 lat od uprawomocnienia się orzeczenia orzekającego karę pieniężną, 15 lat od uprawomocnienia się orzeczenia o pozbawieniu prawa prowadzenia kancelarii – jeśli w tym czasie nie wydano nowego orzeczenia o nałożeniu kary dyscyplinarnej.
Specyfika postępowania dyscyplinarnego notariuszy
W porównaniu z postępowaniami dyscyplinarnymi adwokatów i radców prawnych warto zwrócić uwagę na kilka różnic.
Wniosek o wszczęcie postępowania mogą złożyć wyłącznie Minister Sprawiedliwości lub rada właściwej izby notarialnej – brak jest instytucji rzecznika dyscyplinarnego jako odrębnego oskarżyciela inicjującego postępowanie. Rzecznik pełni funkcję oskarżycielską przed sądem ale nie wszczyna postępowania z własnej inicjatywy.
Nadzór Ministra Sprawiedliwości nad notariatem jest szczególnie rozbudowany – obejmuje prawo wglądu do akt, możliwość zlecenia wizytacji kancelarii i – co istotne – możliwość odwołania notariusza w razie rażących nieprawidłowości stwierdzonych w wyniku wizytacji, niezależnie od postępowania dyscyplinarnego.
Termin przedawnienia wynosi 5 lat od chwili czynu – dłużej niż w innych korporacjach prawniczych.
Kilka praktycznych wskazówek dla obwinionego notariusza
Ustanów obrońcę natychmiast. Wstępne wyjaśnienia składane przed wszczęciem formalnego postępowania mają ogromne znaczenie. Zanim je złożysz – skonsultuj się z obrońcą.
Zabezpiecz dokumentację. Repertorium, akty notarialne, korespondencja, dokumenty dotyczące kwestionowanych czynności – zebranie tego materiału od razu po otrzymaniu informacji o postępowaniu jest kluczowe.
Zbadaj podstawy przedawnienia. Pięcioletni termin od chwili czynu jest dłuższy niż u innych prawników – ale warto zweryfikować czy nie upłynął.
Pilnuj terminów. 14 dni na odwołanie do WSD, 30 dni na kasację do SN – uchybienie terminowi zamyka drogę do wyższej instancji.
Zadbaj o zastępstwo. Jeśli grozi Ci zawieszenie – pomyśl z wyprzedzeniem o organizacji zastępstwa notarialnego i poinformowaniu klientów.
Jak możemy pomóc
Kancelaria świadczy pomoc prawną notariuszom objętym postępowaniem dyscyplinarnym – na każdym etapie.
Pomożemy Ci w: analizie zarzutów i ocenie szans w postępowaniu, przygotowaniu wyjaśnień na etapie wstępnego wyjaśnienia okoliczności, zebraniu i zabezpieczeniu materiału dowodowego, reprezentacji przed sądem dyscyplinarnym izby notarialnej, przygotowaniu odwołania do Wyższego Sądu Dyscyplinarnego, sporządzeniu kasacji do Sądu Najwyższego, obronie w związku z tymczasowym zawieszeniem w czynnościach zawodowych.
Umów się na konsultację w Poznaniu już dziś
Postępowanie dyscyplinarne to poważna sprawa która wymaga poważnego podejścia. Nie musisz przechodzić przez to sam.
📞 Umów się na konsultację:
Kowalak Jędrzejewska Konrady i Partnerzy Adwokaci i Radcowie Prawni ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań Tel.: +48 61 222 49 63 Tel./faks: 61 842 74 45 E-mail: kancelaria@prawnikpoznanski.pl
🗓️ Konsultacje stacjonarne i online 🏛️ Reprezentacja przed organami dyscyplinarnymi i Sądem Najwyższym 🌍 Obsługa klientów z Poznania i okolic (Jarocin, Gniezno, Września, Kalisz, Leszno)
Oddział Jarocin: Aleja Niepodległości 6, 63-200 Jarocin Tel.: +48 575 641 021 E-mail: adwokat@kancelariajarocin.pl Web: kancelariajarocin.pl