Kiedy prawo stwierdza śmierć osoby zaginionej – stwierdzenie zgonu i uznanie za zmarłego

Sprawa zaginięcia Ewy Tylman zelektryzowała całą Polskę. Gdy policja ogłosiła że poszukiwana prawdopodobnie nie żyje – mimo że ciała nie odnaleziono – prokuratura nadzorująca postępowanie zdystansowała się od tego stanowiska wskazując że śmierć kobiety jest jedną z hipotez a nie stwierdzonym faktem. To rozróżnienie nie było przypadkowe. Wynika wprost z przepisów prawa.

Jak prawo stwierdza śmierć człowieka

Najczęściej śmierć stwierdza lekarz wystawiając kartę zgonu. Dokument ten jest podstawą do sporządzenia aktu zgonu przez urząd stanu cywilnego. Bez ciała – karty zgonu nie ma. I tu pojawia się problem gdy ktoś zaginął i nie wiadomo co się z nim stało.

Polskie prawo przewiduje dwa odrębne postępowania sądowe które pozwalają w takiej sytuacji formalnie stwierdzić śmierć osoby.

Stwierdzenie zgonu

Stwierdzenie zgonu stosuje się gdy śmierć człowieka jest niewątpliwa – np. gdy ciało znajdowało się w miejscu katastrofy i nie zostało odnalezione, ale okoliczności nie pozostawiają żadnych wątpliwości że dana osoba zginęła. Sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu zgonu które zastępuje kartę zgonu i stanowi podstawę do wpisania śmierci do akt stanu cywilnego.

Uznanie za zmarłego

Uznanie za zmarłego to postępowanie stosowane gdy losy zaginionego są niepewne – gdy nie wiadomo czy żyje czy nie. Przepisy określają minimalne okresy zaginięcia po których można złożyć wniosek do sądu. Co do zasady jest to 10 lat od końca roku kalendarzowego w którym według posiadanych wiadomości zaginiony jeszcze żył – ale nie wcześniej niż po ukończeniu przez niego 23 lat. Jeśli zaginięcie nastąpiło w związku z bezpośrednim niebezpieczeństwem dla życia – katastrofą, wypadkiem, klęską żywiołową – termin jest znacznie krótszy.

Sąd w postanowieniu o uznaniu za zmarłego określa chwilę śmierci. Dopiero od tego momentu w świetle prawa dana osoba jest uznana za nieżyjącą – z wszelkimi tego konsekwencjami dla dziedziczenia, małżeństwa i innych praw.

Dlaczego oświadczenie policji było prawnie nieuprawnione

Bez karty zgonu albo prawomocnego orzeczenia sądowego – stwierdzającego zgon lub uznającego za zmarłego – w świetle prawa nie można kategorycznie stwierdzić że dana osoba nie żyje. Wypowiedź policji o śmierci Ewy Tylman przy braku ciała i bez orzeczenia sądowego była co najmniej przedwczesna. Mogła wyrażać hipotezę operacyjną – nie stwierdzenie faktu prawnego. Prokuratura miała rację dystansując się od tego stanowiska.

Masz pytania dotyczące stwierdzenia zgonu lub uznania za zmarłego

Sprawy o stwierdzenie zgonu i uznanie za zmarłego są postępowaniami sądowymi które wymagają odpowiedniego przygotowania i dokumentacji. Chętnie pomożemy.

📞 Umów się na konsultację:

Kowalak Jędrzejewska Konrady i Partnerzy Adwokaci i Radcowie Prawni ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań Tel.: +48 61 222 49 63 Tel./faks: 61 842 74 45 E-mail: kancelaria@prawnikpoznanski.pl

🗓️ Konsultacje stacjonarne i online

Oddział Jarocin: Aleja Niepodległości 6, 63-200 Jarocin Tel.: +48 575 641 021 E-mail: adwokat@kancelariajarocin.pl Web: kancelariajarocin.pl