Choroba zawodowa – jak ją stwierdzić i jakie przysługują świadczenia
Choroba zawodowa to schorzenie które rozwija się powoli, często przez wiele lat pracy w szkodliwych warunkach. Nie zawsze jest oczywiste że ma związek z wykonywaną pracą – a to właśnie ten związek decyduje o prawie do świadczeń. Wielu pracowników nie wie że ich stan zdrowia może być skutkiem warunków pracy i że przysługują im z tego tytułu konkretne uprawnienia.
Czym jest choroba zawodowa – definicja prawna
Choroba zawodowa to choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.
Definicja ta zawiera dwa kluczowe elementy. Po pierwsze – choroba musi być wymieniona w wykazie chorób zawodowych określonym w rozporządzeniu Rady Ministrów. Wykaz ten obejmuje między innymi pylice płuc, choroby skóry spowodowane kontaktem z substancjami chemicznymi, uszkodzenia słuchu wywołane hałasem, choroby układu ruchu związane z przeciążeniem, choroby zakaźne i pasożytnicze nabyte przy pracy z ludźmi lub zwierzętami oraz wiele innych schorzeń.
Po drugie – musi istnieć związek przyczynowy między chorobą a warunkami lub sposobem wykonywania pracy. Związek ten musi być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem.
Choroba zawodowa u byłego pracownika
Rozpoznanie choroby zawodowej możliwe jest nie tylko u aktualnie zatrudnionego pracownika, ale też u osoby która zakończyła już pracę w narażeniu zawodowym – pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Oznacza to że każda choroba z wykazu ma określony horyzont czasowy w którym muszą pojawić się objawy aby rozpoznanie było możliwe. Warto sprawdzić ten termin dla konkretnej choroby – w przypadku niektórych schorzeń, jak pylica czy nowotwory azbestowe, jest on bardzo długi.
Kto może zgłosić podejrzenie choroby zawodowej
To ważna informacja praktyczna którą wielu pracowników pomija. Podejrzenie choroby zawodowej może zgłosić: lekarz lub lekarz dentysta który podczas wykonywania zawodu powziął takie podejrzenie, pracodawca, a także sam pracownik lub były pracownik który podejrzewa że występujące u niego objawy mogą wskazywać na chorobę zawodową.
Pracownik aktualnie zatrudniony zgłasza podejrzenie za pośrednictwem lekarza sprawującego nad nim profilaktyczną opiekę zdrowotną – czyli lekarza medycyny pracy. Były pracownik może zgłosić podejrzenie bezpośrednio.
Pracodawca ma ustawowy obowiązek niezwłocznie zgłosić każdy przypadek podejrzenia choroby zawodowej właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu i właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy.
Jak przebiega procedura stwierdzania choroby zawodowej
Procedura stwierdzania choroby zawodowej jest ściśle określona i składa się z kilku etapów.
Skierowanie na badania. Lekarz który podejrzewa chorobę zawodową kieruje pracownika na badania do jednostki orzeczniczej – poradni chorób zawodowych lub właściwego instytutu medycyny pracy.
Orzeczenie lekarskie. Lekarz jednostki orzeczniczej wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania. Od orzeczenia przysługuje odwołanie do jednostki orzeczniczej wyższego stopnia.
Decyzja państwowego inspektora sanitarnego. Na podstawie orzeczenia lekarskiego właściwy państwowy inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Od decyzji przysługuje odwołanie do właściwego państwowego inspektora sanitarnego wyższego stopnia, a następnie skarga do sądu administracyjnego.
Obowiązki pracodawcy po stwierdzeniu choroby zawodowej
Po rozpoznaniu u pracownika choroby zawodowej pracodawca ma konkretne obowiązki ustawowe. Jest zobowiązany ustalić przyczyny powstania choroby zawodowej oraz charakter i rozmiar zagrożenia tą chorobą – działając w porozumieniu z właściwym państwowym inspektorem sanitarnym, niezwłocznie przystąpić do usunięcia czynników powodujących powstanie choroby zawodowej i zastosować inne niezbędne środki zapobiegawcze, a także zapewnić realizację zaleceń lekarskich.
Pracodawca prowadzi też rejestr stwierdzonych chorób zawodowych i podejrzeń o takie choroby. Dokumentację powypadkową przechowuje przez 10 lat – co ma znaczenie gdy pracownik zdecyduje się dochodzić roszczeń po wielu latach.
Warto wiedzieć że przy śmiertelnym, ciężkim lub zbiorowym wypadku przy pracy pracodawca jest też zobowiązany niezwłocznie zawiadomić okręgowego inspektora pracy i prokuratora. Ciężki wypadek przy pracy uruchamia więc nie tylko postępowanie powypadkowe, ale też potencjalnie postępowanie prokuratorskie.
Dokumentacja i dowody
Kluczowym elementem postępowania jest udokumentowanie narażenia zawodowego – wykazanie że pracownik przez określony czas był narażony na działanie czynników szkodliwych w środowisku pracy. Pomocna dokumentacja to: świadectwa pracy, karty stanowiskowe, pomiary stężeń i natężeń czynników szkodliwych prowadzone przez pracodawcę, dokumentacja medyczna – wyniki badań, historia leczenia, zaświadczenia lekarskie, zeznania świadków – współpracowników którzy pracowali w tych samych warunkach.
Pracodawca ma obowiązek prowadzić i udostępniać dokumentację narażenia zawodowego. Jeśli pracodawca odmawia udostępnienia dokumentów – można zwrócić się do Państwowej Inspekcji Pracy lub Państwowej Inspekcji Sanitarnej.
Świadczenia z ZUS z tytułu choroby zawodowej
Świadczenia z tytułu choroby zawodowej są identyczne jak przy wypadku przy pracy. Pracownikowi który zachorował na chorobę zawodową przysługują: zasiłek chorobowy w wysokości 100% podstawy wymiaru od pierwszego dnia niezdolności do pracy bez okresu wyczekiwania, świadczenie rehabilitacyjne gdy po wyczerpaniu zasiłku pracownik jest nadal niezdolny do pracy a rehabilitacja rokuje odzyskanie zdolności, zasiłek wyrównawczy gdy wynagrodzenie uległo obniżeniu wskutek uszczerbku na zdrowiu, jednorazowe odszkodowanie za stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu – 20% przeciętnego wynagrodzenia za każdy procent uszczerbku, renta z tytułu niezdolności do pracy, renta szkoleniowa gdy orzeczono celowość przekwalifikowania zawodowego, renta rodzinna dla rodziny pracownika który zmarł wskutek choroby zawodowej.
Odszkodowanie od pracodawcy – ponad świadczenia ZUS
Jeśli choroba zawodowa powstała z winy pracodawcy – wskutek braku odpowiednich zabezpieczeń, przekroczenia dopuszczalnych stężeń substancji szkodliwych, braku środków ochrony osobistej lub zaniedbania obowiązków bhp – pracownik może dochodzić od pracodawcy dodatkowych świadczeń na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego.
Są to: zwrot wszelkich kosztów wynikłych z choroby – leczenia, rehabilitacji, opieki osób trzecich, prawo do żądania wyłożenia z góry sumy potrzebnej na koszty leczenia, renta uzupełniająca za zmniejszenie zdolności do pracy zarobkowej lub zwiększenie potrzeb, zadośćuczynienie za doznaną krzywdę.
Świadczenia cywilnoprawne od pracodawcy są niezależne od świadczeń z ZUS i mogą być znacznie wyższe.
Najczęstsze choroby zawodowe w Polsce
Wśród najczęściej stwierdzanych chorób zawodowych w Polsce znajdują się: choroby układu oddechowego – pylica płuc, przewlekłe obturacyjne zapalenie oskrzeli, astma zawodowa, uszkodzenia słuchu wywołane długotrwałym narażeniem na hałas przemysłowy, choroby skóry – kontaktowe zapalenie skóry, alergie zawodowe, choroby układu ruchu – choroby kręgosłupa, zespoły przeciążeniowe, choroby nerwów obwodowych, choroby zakaźne i pasożytnicze – borelioza u leśników, wirusowe zapalenie wątroby i gruźlica u pracowników ochrony zdrowia, nowotwory zawodowe – między innymi międzybłoniak opłucnej związany z narażeniem na azbest.
Co zrobić gdy podejrzewasz chorobę zawodową
Zgłoś się do lekarza medycyny pracy. Powiedz lekarzowi o swoich warunkach pracy i narażeniu zawodowym. Aktualnie zatrudniony pracownik zgłasza podejrzenie za pośrednictwem lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną.
Pamiętaj że masz też prawo zgłosić podejrzenie samodzielnie. Jako pracownik lub były pracownik możesz sam zainicjować postępowanie – nie musisz czekać aż pracodawca lub lekarz to zrobi.
Zbierz dokumentację narażenia zawodowego. Zadbaj o świadectwa pracy, dokumentację pomiarów środowiska pracy, zeznania świadków.
Nie rezygnuj po pierwszej odmowie. Od orzeczenia jednostki orzeczniczej i od decyzji inspektora sanitarnego przysługuje odwołanie. Wiele pierwszych decyzji odmownych jest skutecznie podważanych.
Skontaktuj się z adwokatem. Szczególnie gdy postępowanie administracyjne zakończyło się odmową lub gdy rozważasz dochodzenie roszczeń od pracodawcy.
Choroba zawodowa a renta – ważna zasada
Prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą zawodową które ustało z powodu ustąpienia niezdolności do pracy przywraca się w razie ponownego powstania tej niezdolności – bez względu na to ile czasu upłynęło od ustania prawa do renty. To ważna ochrona dla pracowników których choroba zawodowa ma charakter nawracający.
Jak możemy pomóc
Kancelaria świadczy kompleksową pomoc prawną osobom dotkniętym chorobami zawodowymi.
Pomożemy Ci w: ocenie czy Twoje schorzenie może być uznane za chorobę zawodową, zebraniu dokumentacji niezbędnej do wszczęcia postępowania, odwołaniu od orzeczenia jednostki orzeczniczej lub decyzji inspektora sanitarnego, złożeniu wniosku o świadczenia do ZUS, odwołaniu od decyzji ZUS odmawiającej świadczeń, dochodzeniu odszkodowania i zadośćuczynienia od pracodawcy na podstawie prawa cywilnego, reprezentacji przed sądem administracyjnym i cywilnym.
Umów się na konsultację w Poznaniu już dziś
Nie musisz przechodzić przez to sam. Nasza kancelaria w centrum Poznania wspiera pracowników dotkniętych chorobami zawodowymi – z profesjonalizmem, transparentnością i wieloletnim doświadczeniem przed poznańskimi sądami.
Pracodawcy i ubezpieczyciele mają swoich prawników. Ty też potrzebujesz prawnika po swojej stronie.
Z praktyki Sądu Okręgowego w Poznaniu wiemy że zdecydowana większość spraw prowadzonych przez profesjonalnych pełnomocników kończy się znacznie wyższym odszkodowaniem niż sprawy prowadzone samodzielnie. Różnica to często kilkadziesiąt tysięcy złotych.
📞 Umów się na konsultację:
Kowalak Jędrzejewska Konrady i Partnerzy Adwokaci i Radcowie Prawni ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań Tel.: +48 61 222 49 63 Tel./faks: 61 842 74 45 E-mail: kancelaria@prawnikpoznanski.pl
🗓️ Konsultacje stacjonarne i online 🏛️ Reprezentacja przed poznańskimi sądami 🌍 Obsługa klientów z Poznania i okolic (Jarocin, Gniezno, Września, Kalisz, Leszno)
Oddział Jarocin: Aleja Niepodległości 6, 63-200 Jarocin Tel.: +48 575 641 021 E-mail: adwokat@kancelariajarocin.pl Web: kancelariajarocin.pl