Wypadek podczas pracy zdalnej – czy home office to miejsce pracy w rozumieniu przepisów BHP
Praca zdalna na stałe weszła do polskiego rynku pracy. Miliony pracowników wykonuje swoje obowiązki z domu – siedząc przy biurku w salonie, przy kuchennym stole albo w wynajętej przestrzeni coworkingowej. Gdy dochodzi do wypadku podczas takiej pracy pojawia się pytanie które jeszcze kilka lat temu byłoby abstrakcyjne: czy wypadek w home office jest wypadkiem przy pracy? Kto za niego odpowiada? Czy pracownikowi przysługuje odszkodowanie?
Odpowiedzi na te pytania nie są oczywiste – bo przepisy które od 7 kwietnia 2023 r. regulują pracę zdalną w Kodeksie pracy są stosunkowo nowe a orzecznictwo dopiero się kształtuje.
Praca zdalna w Kodeksie pracy – nowe przepisy od 2023 roku
Do 2023 roku praca zdalna była regulowana jedynie przepisami covidowymi – tymczasowymi i niedoskonałymi. Od 7 kwietnia 2023 r. obowiązują przepisy Kodeksu pracy które po raz pierwszy w historii polskiego prawa kompleksowo regulują pracę zdalną.
Zgodnie z art. 6718 KP praca zdalna to wykonywanie pracy całkowicie lub częściowo w miejscu wskazanym przez pracownika i każdorazowo uzgodnionym z pracodawcą – w szczególności w miejscu zamieszkania pracownika.
To „w szczególności w miejscu zamieszkania” jest ważne – praca zdalna może być wykonywana nie tylko w domu ale też np. w kawiarni, u rodziny za granicą czy w przestrzeni coworkingowej – o ile pracodawca się na to zgodził.
Czy wypadek podczas pracy zdalnej jest wypadkiem przy pracy
To kluczowe pytanie. Definicja wypadku przy pracy pozostaje niezmieniona – zgodnie z art. 3 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych jest to nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć które nastąpiło w związku z pracą.
Kluczowy warunek to związek z pracą. I właśnie on jest najtrudniejszy do ustalenia w przypadku pracy zdalnej – bo granica między „pracą” a „życiem prywatnym” w home office jest niezwykle rozmyta.
Orzecznictwo Sądu Najwyższego wypracowane jeszcze przed 2023 rokiem wskazuje że związek z pracą oznacza że: pracownik doznał urazu podczas wykonywania czynności pracowniczych lub podczas czynności bezpośrednio z nimi związanych, miejsce i czas zdarzenia potwierdzają że pracownik pozostawał w dyspozycji pracodawcy.
Konkretne sytuacje – wypadek przy pracy czy nie
Wypadek podczas pracy zdalnej który JEST wypadkiem przy pracy:
Pracownik siedzący przy biurku i wykonujący obowiązki służbowe przewrócił się razem z fotelem i złamał rękę – to wypadek przy pracy. Pracownik podczas wideokonferencji zemdlał i uderzył głową o biurko – to wypadek przy pracy. Pracownik wstał żeby wziąć dokumenty z drukarki służbowej i poślizgnął się – to wypadek przy pracy jeśli czynność była bezpośrednio związana z wykonywaniem obowiązków.
Sytuacje WĄTPLIWE:
Pracownik w przerwie od pracy poszedł do kuchni zaparzyć kawę i potknął się na schodach – tu związek z pracą jest dyskusyjny. Przerwa jest naturalnym elementem dnia pracy ale czy czynność parzenia kawy jest czynnością związaną z pracą?
Pracownik po zakończeniu pracy (po wylogowaniu się z systemu) wychodzi na balkon i doznaje urazu – tu raczej nie ma związku z pracą bo czas pracy już minął.
Wypadek który NIE JEST wypadkiem przy pracy:
Pracownik w trakcie przerwy wychodzi po zakupy i ulega wypadkowi drogowemu – brak związku z pracą. Pracownik wykonuje w domu prace domowe (gotowanie obiadu, sprzątanie) i doznaje urazu – brak związku z pracą nawet jeśli formalnie jest w godzinach pracy.
Obowiązki pracodawcy w zakresie BHP przy pracy zdalnej
Przepisy KP nakładają na pracodawcę szereg obowiązków BHP wobec pracowników zdalnych. Pracodawca jest zobowiązany do: dostarczenia pracownikowi materiałów i narzędzi pracy w tym urządzeń technicznych niezbędnych do wykonywania pracy zdalnej, zapewnienia instalacji, serwisu i konserwacji narzędzi pracy lub pokrycia niezbędnych kosztów, pokrycia kosztów energii elektrycznej oraz usług telekomunikacyjnych, zapewnienia pracownikowi szkoleń i pomocy technicznej niezbędnej do wykonywania pracy zdalnej, przeprowadzenia oceny ryzyka zawodowego i sporządzenia informacji zawierającej zasady i sposoby właściwej organizacji stanowiska pracy zdalnej.
Co ważne – pracodawca nie ma prawa przeprowadzić w domu pracownika kontroli BHP bez jego zgody i bez uprzedzenia. Musi uzgodnić termin wizyty z pracownikiem. Prywatność miejsca zamieszkania jest chroniona.
Co zrobić gdy doszło do wypadku podczas pracy zdalnej
Krok 1 – natychmiastowe działanie. Wezwij pomoc medyczną jeśli jest potrzebna. Zadbaj o swoje bezpieczeństwo.
Krok 2 – powiadomienie pracodawcy. Pracownik jest zobowiązany niezwłocznie poinformować pracodawcę o wypadku przy pracy zdalnej. Przepisy KP wprost to nakazują (art. 6724 KP).
Krok 3 – zabezpieczenie dowodów. Zrób zdjęcia miejsca zdarzenia. Zachowaj wszystko co może potwierdzić że w chwili wypadku wykonywałeś obowiązki służbowe – otwarte dokumenty, logi systemowe, korespondencję mailową, historię połączeń. To kluczowe bo przy pracy zdalnej udowodnienie związku z pracą jest trudniejsze niż w biurze.
Krok 4 – protokół powypadkowy. Pracodawca ma obowiązek sporządzić protokół powypadkowy. W przypadku pracy zdalnej pracodawca może przy jego sporządzaniu uwzględnić oświadczenie poszkodowanego pracownika lub świadków zdarzenia – bo nie zawsze jest możliwe oględziny miejsca wypadku.
Krok 5 – złożenie wniosku do ZUS. Na podstawie protokołu powypadkowego możesz ubiegać się o jednorazowe odszkodowanie z ZUS jeśli doznałeś stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu.
Kiedy pracodawca ponosi dodatkową odpowiedzialność cywilną
Odszkodowanie z ZUS to nie wszystko. Jeśli wypadek podczas pracy zdalnej nastąpił z winy pracodawcy – np. dlatego że pracodawca dostarczył wadliwy sprzęt, nie przeprowadził oceny ryzyka zawodowego, nie przeszkolił pracownika – możesz dochodzić uzupełniającego odszkodowania i zadośćuczynienia od pracodawcy na drodze cywilnej.
Roszczenia te mogą obejmować: zadośćuczynienie za ból i cierpienie, odszkodowanie za koszty leczenia i rehabilitacji, rentę z tytułu utraty zdolności do pracy, odszkodowanie za utracone zarobki.
Dlaczego warto skorzystać z pomocy adwokata lub radcy prawnego
Sprawy o wypadek przy pracy zdalnej należą do najtrudniejszych w całym prawie pracy i ubezpieczeń społecznych. Oto dlaczego warto mieć profesjonalnego pełnomocnika:
Udowodnienie związku z pracą jest kluczowe – i trudne. W biurze wypadek podczas wykonywania obowiązków jest oczywisty. W domu pracownika pracodawca lub ZUS mogą kwestionować czy w chwili zdarzenia pracownik faktycznie wykonywał pracę. Adwokat lub radca prawny pomoże zebrać odpowiedni materiał dowodowy i sformułować argumenty które przekonają komisję lub sąd.
Protokół powypadkowy może być niekorzystny. Pracodawca sporządza protokół i niekiedy robi to w sposób który minimalizuje jego odpowiedzialność. Pełnomocnik sprawdzi treść protokołu i pomoże wnieść zastrzeżenia jeśli zawiera błędy lub nieścisłości.
Postępowanie przed ZUS bywa skomplikowane. Odmowna decyzja ZUS to nie koniec drogi – można się od niej odwołać do sądu. Pełnomocnik przeprowadzi przez całe postępowanie odwoławcze.
Roszczenia uzupełniające od pracodawcy wymagają oddzielnego pozwu. Jeśli wypadek nastąpił z winy pracodawcy – dochodzenie roszczeń uzupełniających na drodze cywilnej to oddzielne postępowanie z własną specyfiką procesową.
Praca zdalna to nowy obszar prawa. Przepisy obowiązują od 2023 roku a orzecznictwo dopiero się kształtuje. Doświadczony prawnik który śledzi najnowsze wyroki jest w stanie lepiej ocenić szanse w sprawie niż pracownik działający samodzielnie.
Najczęstsze pytania i odpowiedzi
1. Czy wypadek podczas przerwy w pracy zdalnej jest wypadkiem przy pracy? To zależy od okoliczności. Przerwa jest elementem dnia pracy – ale czynność którą wykonywałeś podczas przerwy musi być związana z pracą. Wstanie po kawę do kuchni we własnym domu to czynność prywatna. Wstanie żeby odebrać telefon służbowy lub wziąć dokumenty z drukarki – to już czynność związana z pracą.
2. Co jeśli pracodawca odmawia sporządzenia protokołu powypadkowego? Pracodawca ma ustawowy obowiązek sporządzenia protokołu. Odmowa jest naruszeniem przepisów i może skutkować odpowiedzialnością pracodawcy. W takim przypadku warto skontaktować się z Państwową Inspekcją Pracy lub adwokatem.
3. Czy mogę ubiegać się o odszkodowanie jeśli wypadek nastąpił podczas pracy hybrydowej? Tak. Praca hybrydowa to połączenie pracy w biurze i pracy zdalnej. Wypadek podczas tej części dnia kiedy pracownik wykonywał pracę zdalną podlega tym samym zasadom co wypadek podczas pełnej pracy zdalnej.
4. Czy pracodawca może odmówić uznania wypadku podczas pracy zdalnej za wypadek przy pracy? Pracodawca może kwestionować związek zdarzenia z pracą. Decyzja ostateczna należy do ZUS a od decyzji ZUS można odwołać się do sądu pracy.
5. Co zrobić gdy ZUS odmówił jednorazowego odszkodowania? Masz prawo odwołać się od decyzji ZUS do sądu pracy. Termin na odwołanie wynosi miesiąc od daty doręczenia decyzji. Warto skonsultować się z prawnikiem przed złożeniem odwołania.
6. Czy mogę dochodzić odszkodowania od pracodawcy i z ZUS jednocześnie? Tak – ale odszkodowanie z ZUS jest zaliczane na poczet roszczeń uzupełniających od pracodawcy. Możesz dochodzić od pracodawcy kwoty ponad to co wypłacił ZUS.
8. Czy wypadek podczas rozmowy telefonicznej ze służbowego telefonu w domu jest wypadkiem przy pracy? Tak – jeśli rozmowa dotyczyła spraw służbowych i odbywała się w ramach godzin pracy. Służbowy telefon i służbowe rozmowy to czynności bezpośrednio związane z wykonywaniem pracy.
Jak możemy pomóc
Kancelaria prowadzi sprawy o odszkodowanie za wypadki przy pracy – w tym coraz częściej sprawy dotyczące wypadków podczas pracy zdalnej. Pomożemy ocenić czy zdarzenie spełnia przesłanki wypadku przy pracy, sporządzić zastrzeżenia do protokołu powypadkowego, odwołać się od decyzji ZUS, dochodzić roszczeń uzupełniających od pracodawcy.
📞 Umów się na konsultację:
Kowalak Jędrzejewska Konrady i Partnerzy Adwokaci i Radcowie Prawni ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań Tel.: +48 61 222 49 63 Tel./faks: 61 842 74 45 E-mail: kancelaria@prawnikpoznanski.pl
🗓️ Konsultacje stacjonarne i online
Oddział Jarocin: Aleja Niepodległości 6, 63-200 Jarocin Tel.: +48 575 641 021 E-mail: adwokat@kancelariajarocin.pl Web: kancelariajarocin.pl
