Unieważnienie małżeństwa a rozwód – fundamentalna różnica i kiedy warto rozważyć unieważnienie
Wiele osób myli unieważnienie małżeństwa z rozwodem. To dwie zupełnie różne instytucje prawne – różnią się podstawami, skutkami i tym kto może ich żądać. Najprościej mówiąc: rozwód rozwiązuje małżeństwo które było ważne, unieważnienie zaś stwierdza że małżeństwo w ogóle nie powinno było powstać.
Fundamentalna różnica
Rozwód kończy małżeństwo na przyszłość – od momentu uprawomocnienia się wyroku. Małżeństwo było ważne, istniało, rodziło skutki prawne – i zostaje rozwiązane.
Unieważnienie działa inaczej – sąd stwierdza że małżeństwo zostało zawarte z naruszeniem prawa. W teorii uznaje się je za niebyłe od samego początku. W praktyce jednak – żeby chronić strony i dzieci – prawo przewiduje szereg skutków analogicznych do tych jakie wywołuje rozwód.
Polskie prawo przewiduje zamknięty katalog przesłanek unieważnienia. Oznacza to że unieważnienie jest możliwe wyłącznie z przyczyn wyraźnie wskazanych w przepisach – nie można unieważnić małżeństwa z powodu zdrady, braku uczuć ani konfliktów małżeńskich. To są podstawy do rozwodu, nie unieważnienia.
Podstawy unieważnienia małżeństwa
Wiek. Małżeństwo może być unieważnione jeśli w chwili zawarcia mężczyzna nie ukończył 18 lat lub kobieta nie ukończyła 16 lat albo zawarła małżeństwo między 16. a 18. rokiem życia bez wymaganego zezwolenia sądu. Unieważnienia może żądać każdy z małżonków. Nie można jednak unieważnić małżeństwa jeżeli małżonek osiągnął wymagany wiek przed wytoczeniem powództwa. Mąż nie może też żądać unieważnienia jeżeli żona zaszła w ciążę.
Ubezwłasnowolnienie. Małżeństwo zawarte przez osobę ubezwłasnowolnioną całkowicie może być unieważnione. Unieważnienia może żądać każdy z małżonków – ale nie jeśli ubezwłasnowolnienie zostało uchylone.
Choroba psychiczna lub niedorozwój umysłowy. Małżeństwo zawarte przez osobę dotkniętą chorobą psychiczną albo niedorozwojem umysłowym może być unieważnione. Wyjątkiem jest sytuacja gdy stan zdrowia nie zagraża małżeństwu ani zdrowiu potomstwa i sąd zezwolił na zawarcie małżeństwa. Nie można unieważnić małżeństwa z tego powodu po ustaniu choroby psychicznej.
Bigamia. Osoba pozostająca już w związku małżeńskim nie może zawrzeć kolejnego. Unieważnienia może żądać każdy mający interes prawny – w tym prokurator. Nie można jednak unieważnić małżeństwa jeżeli poprzednie małżeństwo ustało lub zostało unieważnione – chyba że ustało przez śmierć samego bigamisty.
Pokrewieństwo i powinowactwo. Małżeństwo nie może być zawarte między krewnymi w linii prostej, rodzeństwem ani powinowatymi w linii prostej. Z ważnych powodów sąd może jednak zezwolić na małżeństwo między powinowatymi.
Przysposobienie. Przysposabiający i przysposobiony nie mogą zawrzeć ze sobą małżeństwa. Unieważnienie nie jest jednak możliwe jeżeli stosunek przysposobienia ustał.
Wady oświadczenia woli. Małżeństwo może być unieważnione jeżeli oświadczenie woli zostało złożone przez osobę w stanie wyłączającym świadome wyrażenie woli, pod wpływem błędu co do tożsamości drugiej strony lub pod wpływem bezprawnej groźby. Unieważnienia może żądać tylko małżonek który złożył wadliwe oświadczenie – w ciągu 6 miesięcy od ustania wady, lecz nie później niż 3 lata od zawarcia małżeństwa.
Małżeństwo przez pełnomocnika. Jeśli małżeństwo zostało zawarte przez pełnomocnika bez wymaganego zezwolenia sądu albo pełnomocnictwo było nieważne lub skutecznie odwołane – mocodawca może żądać unieważnienia. Nie jest to możliwe jeżeli małżonkowie podjęli wspólne pożycie.
Skutki unieważnienia – co się dzieje po wyroku
Zła wiara. Sąd orzekając unieważnienie ustala czy i który z małżonków zawarł małżeństwo w złej wierze – czyli wiedział w chwili ślubu o wadzie uzasadniającej unieważnienie. Małżonek w złej wierze jest traktowany tak jak małżonek winny rozkładu pożycia przy rozwodzie – z wszelkimi tego konsekwencjami finansowymi.
Dzieci. Dzieci urodzone lub poczęte w unieważnionym małżeństwie mają taki sam status jak dzieci z małżeństwa ważnego. Unieważnienie nie wpływa na ich prawa – alimenty, władza rodzicielska i dziedziczenie pozostają bez zmian.
Stosunki majątkowe. Do skutków unieważnienia stosuje się odpowiednio przepisy o rozwodzie – w tym dotyczące podziału majątku wspólnego.
Prokurator. Powództwo o unieważnienie małżeństwa może wytoczyć także prokurator – niezależnie od woli samych małżonków.
Unieważnienie a kościelne stwierdzenie nieważności małżeństwa
To dwie zupełnie odrębne sprawy. Unieważnienie cywilne rozstrzyga sąd powszechny. Kościelne stwierdzenie nieważności to postępowanie przed trybunałem kościelnym – dotyczy wyłącznie sakramentu małżeństwa i nie ma skutków cywilnoprawnych. Jedno nie zastępuje drugiego.
Kiedy warto rozważyć unieważnienie zamiast rozwodu
W praktyce unieważnienie jest rzadziej stosowane niż rozwód – jego podstawy są ściśle określone i trudniejsze do udowodnienia. Warto je rozważyć gdy małżeństwo zostało zawarte pod wpływem błędu co do tożsamości partnera lub pod wpływem groźby, gdy jeden z małżonków był w chwili ślubu niezdolny do świadomego wyrażenia woli lub gdy zachodzi bigamia albo inne bezwzględne przeszkody małżeńskie.
Jak możemy pomóc
Kancelaria prowadzi sprawy o unieważnienie małżeństwa i sprawy rozwodowe. Pomożemy ocenić czy w konkretnej sytuacji istnieją podstawy do unieważnienia oraz przeprowadzimy przez całe postępowanie.
📞 Umów się na konsultację:
Kowalak Jędrzejewska Konrady i Partnerzy Adwokaci i Radcowie Prawni ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań Tel.: +48 61 222 49 63 Tel./faks: 61 842 74 45 E-mail: kancelaria@prawnikpoznanski.pl
🗓️ Konsultacje stacjonarne i online
Oddział Jarocin: Aleja Niepodległości 6, 63-200 Jarocin Tel.: +48 575 641 021 E-mail: adwokat@kancelariajarocin.pl Web: kancelariajarocin.pl
