Rozwód
Rozwód to jedna z najczęstszych, ale też najbardziej wielowątkowych spraw, z jakimi trafiają do nas klienci. Rzadko sprowadza się wyłącznie do samego rozwiązania małżeństwa – w tej samej sprawie sąd rozstrzyga zwykle też o władzy rodzicielskiej nad dziećmi, kontaktach, alimentach, sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania, a czasem nawet o podziale majątku. Dlatego dobrze poprowadzona sprawa rozwodowa wymaga spojrzenia na całość sytuacji rodzinnej, a nie tylko na sam fakt rozstania.
Ta zakładka wyjaśnia, kiedy rozwód jest w ogóle prawnie możliwy, czym różni się rozwód z orzeczeniem winy od rozwodu bez orzekania o winie, i jakie rozstrzygnięcia towarzyszą wyrokowi rozwodowemu.
Podstawowa przesłanka rozwodu – trwały i zupełny rozkład pożycia
Aby sąd w ogóle mógł orzec rozwód, musi zostać spełniony jeden, ale ściśle zdefiniowany warunek: między małżonkami musi nastąpić zupełny i trwały rozkład pożycia. To dwa odrębne elementy, które muszą wystąpić łącznie:
- zupełność oznacza, że między małżonkami ustały wszystkie więzi – uczuciowa, fizyczna i gospodarcza,
- trwałość oznacza, że w świetle doświadczenia życiowego nie ma podstaw, by zakładać powrót małżonków do wspólnego pożycia.
Jeżeli którykolwiek z tych elementów nie jest spełniony – np. małżonkowie wciąż prowadzą wspólne gospodarstwo domowe mimo konfliktu, albo rozstanie ma charakter wyraźnie tymczasowy – sąd nie orzeknie rozwodu, nawet jeśli obie strony sobie tego życzą.
Kiedy rozwód nie jest dopuszczalny mimo rozkładu pożycia
To jeden z mniej znanych, a bardzo istotnych elementów prawa rozwodowego – nawet przy stwierdzonym zupełnym i trwałym rozkładzie pożycia, ustawa przewiduje trzy sytuacje, w których rozwód jest wykluczony:
Dobro wspólnych małoletnich dzieci. Jeśli wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków, sąd rozwodu nie orzeknie. To nie oznacza, że rozwód jest niemożliwy w każdej rodzinie z dziećmi – chodzi o sytuacje, w których konkretne okoliczności wskazują na realne zagrożenie dla dziecka wynikające z samego rozwiązania małżeństwa.
Sprzeczność z zasadami współżycia społecznego. Rozwód nie jest dopuszczalny również wtedy, gdy z innych względów byłby sprzeczny z tymi zasadami – to klauzula generalna, oceniana indywidualnie w każdej sprawie.
Żądanie małżonka wyłącznie winnego rozkładu pożycia. To szczególnie istotne ograniczenie: małżonek, który sam ponosi wyłączną winę za rozkład pożycia, co do zasady nie może skutecznie żądać rozwodu. Wyjątek zachodzi tylko wtedy, gdy drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód, albo gdy odmowa tej zgody byłaby w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (np. gdy odmowa wynika wyłącznie z chęci zemsty, a nie z rzeczywistej chęci ratowania małżeństwa).
Orzekanie o winie – i rezygnacja z tego
Orzekając rozwód, sąd co do zasady rozstrzyga jednocześnie, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia. To jednak nie jest obowiązkowe – na zgodne żądanie obojga małżonków sąd zaniecha orzekania o winie. W takiej sytuacji ustawa wprowadza fikcję prawną: następują takie skutki, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy.
Dlaczego to ma znaczenie praktyczne. Wybór między rozwodem z orzeczeniem winy a rozwodem bez orzekania o niej to jedna z najważniejszych decyzji strategicznych w całej sprawie – ma bezpośredni wpływ na późniejszy obowiązek alimentacyjny między byłymi małżonkami (patrz niżej). Rozwód bez orzekania o winie bywa też po prostu szybszy i mniej konfliktowy, bo nie wymaga szczegółowego dowodzenia okoliczności rozpadu małżeństwa.
Skutki orzeczenia o winie dla alimentów między małżonkami
To zagadnienie, które klienci najczęściej mylą lub nie doceniają jego znaczenia – obowiązek alimentacyjny między rozwiedzionymi małżonkami wygląda zupełnie inaczej w zależności od tego, jak rozstrzygnięto kwestię winy.
Gdy żaden z małżonków nie został uznany za winnego (albo sąd zaniechał orzekania o winie): małżonek, który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego dostarczania środków utrzymania – w zakresie odpowiadającym jego usprawiedliwionym potrzebom oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Ten obowiązek wygasa jednak z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu (chyba że sąd, ze względu na wyjątkowe okoliczności, na żądanie uprawnionego przedłuży ten termin), a także zawsze w razie zawarcia przez uprawnionego nowego małżeństwa.
Gdy jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego: sytuacja małżonka niewinnego jest znacznie korzystniejsza. Po pierwsze, może on żądać alimentów nawet bez wykazywania niedostatku – wystarczy, że rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej. Po drugie, obowiązek alimentacyjny małżonka wyłącznie winnego nie wygasa po pięciu latach – ograniczenie czasowe dotyczy tylko sytuacji, gdy zobowiązanym jest małżonek, który nie został uznany za winnego. Obowiązek ten wygasa jedynie w razie zawarcia przez uprawnionego nowego małżeństwa.
To rozróżnienie pokazuje, dlaczego kwestia winy bywa przedmiotem intensywnego sporu w sprawach, w których jedna ze stron spodziewa się długotrwałej potrzeby wsparcia finansowego po rozwodzie.
Co jeszcze rozstrzyga wyrok rozwodowy
Wyrok rozwodowy to zwykle znacznie więcej niż samo rozwiązanie małżeństwa – w jednym postępowaniu sąd rozstrzyga równolegle o kilku innych kwestiach.
Władza rodzicielska i kontakty z dzieckiem. Sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków oraz o kontaktach rodziców z dzieckiem, a także orzeka, w jakiej wysokości każdy z rodziców ma ponosić koszty jego utrzymania i wychowania. Jeśli małżonkowie przedstawią zgodne, pisemne porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktach – sąd je uwzględni, o ile jest zgodne z dobrem dziecka. W braku takiego porozumienia sąd sam rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców – może przy tym powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę drugiego do określonych obowiązków i uprawnień, jeśli przemawia za tym dobro dziecka. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia.
Wspólne mieszkanie. Jeśli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd orzeka o sposobie korzystania z niego przez czas wspólnego zamieszkiwania po rozwodzie. W wypadkach wyjątkowych, gdy jeden z małżonków swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd może na żądanie drugiego małżonka nakazać jego eksmisję (przemoc domowa jest klasycznym przykładem takiego postępowania – piszemy o tym szerzej w osobnej zakładce). Na zgodny wniosek stron sąd może też orzec o podziale mieszkania albo o przyznaniu go jednemu z małżonków, jeśli drugi zgadza się je opuścić bez lokalu zamiennego.
Podział majątku wspólnego. Na wniosek jednego z małżonków sąd może w samym wyroku rozwodowym dokonać podziału majątku wspólnego – ale tylko wtedy, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu rozwodowym. W praktyce oznacza to, że skomplikowane sprawy majątkowe (np. z licznymi nieruchomościami czy sporem o nierówne udziały) częściej trafiają do osobnego postępowania po rozwodzie, niż są rozstrzygane od razu.
Nazwisko po rozwodzie
Małżonek, który wskutek zawarcia małżeństwa zmienił swoje dotychczasowe nazwisko, może w ciągu roku od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego powrócić do nazwiska sprzed ślubu. Odbywa się to przez oświadczenie złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego lub konsulem. Po upływie tego rocznego terminu taka możliwość – w tym trybie – wygasa.
Separacja jako alternatywa dla rozwodu
Nie każda para, której pożycie uległo rozkładowi, chce od razu rozwodu – z powodów religijnych, formalnych, albo z chęci zachowania możliwości pojednania. Ustawa przewiduje w takiej sytuacji separację: sąd orzeka ją, gdy między małżonkami nastąpił zupełny (choć niekoniecznie trwały) rozkład pożycia. To niższy próg niż przy rozwodzie – nie trzeba wykazywać trwałości rozkładu, wystarczy jego zupełność.
Podobnie jak przy rozwodzie, separacja nie jest dopuszczalna, jeśli ucierpiałoby na niej dobro wspólnych małoletnich dzieci albo byłaby sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Jeśli małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, sąd może orzec separację na podstawie zgodnego żądania obojga.
Orzeczenie separacji wywołuje skutki takie same jak rozwód – w tym automatyczne powstanie rozdzielności majątkowej – z tą różnicą, że małżeństwo formalnie nadal istnieje, a małżonek pozostający w separacji nie może zawrzeć nowego związku małżeńskiego. Separację można później znieść na zgodny wniosek małżonków – wtedy między nimi z powrotem powstaje ustawowy ustrój majątkowy, chyba że na zgodny wniosek postanowią inaczej.
Konkurencja żądań. Jeśli jeden z małżonków żąda separacji, a drugi rozwodu, i żądanie rozwodu jest uzasadnione – sąd orzeka rozwód. Dopiero gdy orzeczenie rozwodu nie jest dopuszczalne (np. ze względu na dobro dzieci), a żądanie separacji jest uzasadnione, sąd orzeka separację.
Jak działamy
Ocena szans na rozwód i strategii dowodowej. Analizujemy, czy w danej sprawie rzeczywiście doszło do zupełnego i trwałego rozkładu pożycia, oraz czy nie zachodzą okoliczności wyłączające dopuszczalność rozwodu – to pierwszy krok w każdej sprawie.
Doradztwo w kwestii orzekania o winie. Pomagamy ocenić, czy w konkretnej sytuacji korzystniejsze jest dążenie do rozwodu z orzeczeniem winy drugiego małżonka, czy raczej rozwód bez orzekania o winie – biorąc pod uwagę zarówno aspekt emocjonalny, jak i praktyczne konsekwencje dla przyszłych alimentów.
Reprezentacja w całości sprawy rozwodowej. Prowadzimy sprawy kompleksowo – łącznie z kwestiami władzy rodzicielskiej, kontaktów z dziećmi, alimentów, sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania oraz – gdy to możliwe bez nadmiernego przedłużania sprawy – podziału majątku wspólnego.
Sprawy o eksmisję współmałżonka w ramach postępowania rozwodowego, szczególnie w sprawach związanych z przemocą domową lub innym rażąco nagannym zachowaniem.
Dochodzenie alimentów między małżonkami po rozwodzie – zarówno w oparciu o przesłankę niedostatku, jak i istotnego pogorszenia sytuacji materialnej przy winie drugiej strony.
Doradztwo w wyborze między rozwodem a separacją, gdy klient z różnych powodów nie jest jeszcze gotowy na całkowite rozwiązanie małżeństwa.
Skontaktuj się z nami
Jeśli rozważasz rozwód, zostałeś pozwany w sprawie rozwodowej, albo potrzebujesz pomocy w ustaleniu, jak rozwód wpłynie na Twoją sytuację rodzinną i majątkową – skontaktuj się z nami.
📞 +48 61 222 49 63
✉️ kancelaria@prawnikpoznanski.pl
Kowalak Jędrzejewska Konrady i Partnerzy Adwokaci i Radcowie Prawni
ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań
🗓️ Konsultacje stacjonarne i online – w pilnych sprawach możliwy kontakt poza godzinami pracy
Oddział Jarocin:
Aleja Niepodległości 6, 63-200 Jarocin
Tel.: +48 575 641 021
E-mail: adwokat@kancelariajarocin.pl