Przestępstwa komputerowe i cyberprzestępstwa – obrona i reprezentacja

Coraz więcej spraw karnych dotyczy dziś świata cyfrowego – nieautoryzowanego dostępu do firmowej poczty, ataków hakerskich, kradzieży danych czy oszustw dokonanych przez internet. To specyficzna kategoria przestępstw – z jednej strony wymaga znajomości przepisów prawa karnego, z drugiej zrozumienia, jak faktycznie działają systemy informatyczne i sieci. Błędna interpretacja techniczna często decyduje o tym, czy zarzut się utrzyma.

Kancelaria Kowalak Jędrzejewska Konrady i Partnerzy zapewnia obronę i reprezentację zarówno osobom oskarżonym o cyberprzestępstwa, jak i firmom oraz osobom prywatnym, które padły ich ofiarą.

Czym są przestępstwa komputerowe

To grupa czynów zabronionych, w których komputer, sieć lub dane informatyczne są albo narzędziem przestępstwa, albo jego celem. Mieszczą się tu bardzo różne sytuacje – od włamania na firmowy serwer, przez atak blokujący działanie strony internetowej, po podszywanie się pod inną osobę w internecie czy oszustwo dokonane za pomocą systemu komputerowego.

Charakterystyczne dla tych spraw jest to, że dowody mają postać cyfrową – logi systemowe, adresy IP, zrzuty ekranu, dane z serwerów. Ich prawidłowe zabezpieczenie i interpretacja mają kluczowe znaczenie zarówno dla oskarżenia, jak i dla obrony.

Sprawy, którymi się zajmujemy

Nieuprawniony dostęp do informacji – art. 267 KK

To przepis, który w praktyce najczęściej pojawia się w sprawach o włamania na konta e-mail, profile w mediach społecznościowych czy systemy firmowe. Dotyczy sytuacji, w której ktoś bez uprawnienia uzyskuje dostęp do informacji dla niego nieprzeznaczonej – otwierając zamknięte pismo, podłączając się do sieci telekomunikacyjnej albo przełamując lub omijając zabezpieczenie elektroniczne, magnetyczne czy informatyczne.

Ten sam przepis obejmuje też uzyskanie dostępu do całości lub części systemu informatycznego bez uprawnienia, zakładanie lub posługiwanie się urządzeniem podsłuchowym bądź innym oprogramowaniem szpiegującym, a także ujawnienie informacji uzyskanej w ten sposób innej osobie.

Kara wynosi grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 2 lat.

Kto jest najczęściej oskarżany? Byli pracownicy, którzy po zakończeniu zatrudnienia dalej logowali się do firmowej poczty lub systemów, osoby, które odgadły lub zdobyły hasło do cudzego konta prywatnego, partnerzy lub byli partnerzy sprawdzający korespondencję drugiej strony.

Kluczowa kwestia obrony. Przestępstwo to jest ścigane na wniosek pokrzywdzonego, a nie z urzędu – jeśli pokrzywdzony nie złoży wniosku albo go wycofa, postępowanie się nie toczy. Istotne jest też ustalenie, czy rzeczywiście doszło do „przełamania lub ominięcia” zabezpieczenia – zalogowanie się na konto, do którego hasło zostało kiedyś dobrowolnie udostępnione, może nie wyczerpywać znamion tego przestępstwa, choć zależy to od konkretnych okoliczności.

Niszczenie i zmiana danych – art. 268 i 268a KK

Art. 268 KK dotyczy niszczenia, uszkadzania, usuwania lub zmiany zapisu istotnej informacji, a także udaremniania lub znacznego utrudniania osobie uprawnionej zapoznania się z nią. Jeśli dotyczy to zapisu na nośniku informatycznym, zagrożenie karą rośnie do 3 lat pozbawienia wolności, a jeśli sprawca wyrządza w ten sposób znaczną szkodę majątkową – do 5 lat.

Art. 268a KK jest przepisem bliźniaczym, dotyczącym danych informatycznych – niszczenia, uszkadzania, usuwania, zmiany lub utrudniania dostępu do nich, a także zakłócania automatycznego przetwarzania, gromadzenia lub przekazywania danych. Kara wynosi do 3 lat pozbawienia wolności, a przy znacznej szkodzie majątkowej – od 3 miesięcy do 5 lat.

Kto jest najczęściej oskarżany? Pracownicy odchodzący z firmy, którzy przed odejściem usuwają pliki lub bazy danych, osoby mszczące się na byłych partnerach przez kasowanie ich zdjęć czy dokumentów, konkurenci biznesowi ingerujący w cudze systemy.

Kluczowa kwestia obrony. Oba przestępstwa są ścigane na wniosek pokrzywdzonego. Istotne jest ustalenie rzeczywistej wartości szkody oraz tego, czy działanie było celowe, czy wynikało np. z błędu, awarii lub nieporozumienia co do uprawnień do danych (np. w sporze o to, czyje są dane w ramach wspólnie prowadzonej działalności).

Sabotaż komputerowy – art. 269 KK

To najsurowiej karany przepis w tej grupie. Dotyczy niszczenia, uszkadzania, usuwania lub zmiany danych informatycznych o szczególnym znaczeniu dla obronności kraju, bezpieczeństwa w komunikacji, funkcjonowania administracji rządowej lub innych organów i instytucji państwowych, a także zakłócania lub uniemożliwiania ich przetwarzania. Kara wynosi od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.

Kto jest najczęściej oskarżany? To przepis stosowany rzadko, w sprawach o dużej wadze – ataki na infrastrukturę krytyczną, systemy administracji publicznej, instytucje państwowe.

Atak na system informatyczny – art. 269a KK

Dotyczy sytuacji, w której ktoś bez uprawnienia, przez transmisję, zniszczenie, usunięcie, uszkodzenie, utrudnienie dostępu lub zmianę danych informatycznych, w istotnym stopniu zakłóca pracę systemu informatycznego, systemu teleinformatycznego lub sieci teleinformatycznej. W praktyce obejmuje to m.in. ataki blokujące działanie strony internetowej lub usługi online (tzw. ataki DDoS). Kara wynosi od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.

Narzędzia hakerskie i „czarny rynek” haseł – art. 269b KK

Ten przepis penalizuje wytwarzanie, pozyskiwanie, zbywanie lub udostępnianie innym osobom urządzeń lub programów komputerowych przystosowanych do popełnienia przestępstw komputerowych, a także haseł, kodów dostępu lub innych danych umożliwiających nieuprawniony dostęp do informacji. Kara wynosi od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.

Ważny wyjątek. Przepis wprost przewiduje, że nie popełnia przestępstwa ten, kto działa wyłącznie w celu zabezpieczenia systemu przed atakiem albo opracowania metody takiego zabezpieczenia. To istotne dla specjalistów od cyberbezpieczeństwa – tzw. etycznych hakerów (pentesterów), którzy na zlecenie testują zabezpieczenia systemów. Podobny mechanizm ochronny przewiduje art. 269c KK wobec osób, które ujawniły dostęp do systemu wyłącznie w celu wskazania luki w zabezpieczeniach i niezwłocznie powiadomiły o tym jego właściciela.

Kluczowa kwestia obrony. W sprawach dotyczących specjalistów IT i testerów bezpieczeństwa kluczowe jest wykazanie rzeczywistego celu działania – ochrony systemu, a nie przygotowania do ataku – oraz udokumentowanie zlecenia lub zgody właściciela systemu na przeprowadzone testy.

Oszustwo komputerowe – art. 287 KK

To przepis odrębny od klasycznego oszustwa (art. 286 KK), dopasowany do sytuacji, w których do wyłudzenia korzyści majątkowej dochodzi za pośrednictwem systemu informatycznego. Dotyczy sytuacji, w której sprawca, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub wyrządzenia innej osobie szkody, bez upoważnienia wpływa na automatyczne przetwarzanie, gromadzenie lub przekazywanie danych informatycznych albo zmienia, usuwa lub wprowadza nowy zapis danych. Kara wynosi od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności, a w wypadku mniejszej wagi – grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do roku.

Kto jest najczęściej oskarżany? Osoby manipulujące systemami płatności online, ingerujące w bazy danych w celu uzyskania nienależnych świadczeń, dokonujące nieautoryzowanych przelewów po uzyskaniu dostępu do cudzego konta bankowego.

Kradzież tożsamości i podszywanie się – art. 190a § 2 KK

Coraz częstsza sprawa w erze mediów społecznościowych: ktoś zakłada fałszywy profil, wykorzystuje cudzy wizerunek lub dane osobowe, przez co wyrządza pokrzywdzonemu szkodę majątkową lub osobistą. Kara wynosi od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności – tak samo surowo, jak za uporczywe nękanie (stalking), z którym ten przepis sąsiaduje w kodeksie.

Kto jest najczęściej oskarżany? Osoby zakładające fałszywe profile byłych partnerów, konkurenci wykorzystujący cudzy wizerunek w celach biznesowych, sprawcy tzw. catfishingu.

Co grozi dodatkowo

Oprócz kary pozbawienia wolności, ograniczenia wolności lub grzywny, w sprawach o przestępstwa komputerowe sąd może orzec:

przepadek narzędzi i urządzeń, które służyły do popełnienia przestępstwa (np. komputera, oprogramowania),
obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej pokrzywdzonemu,
w przypadku firm – realne ryzyko odpowiedzialności odszkodowawczej niezależnie od postępowania karnego.

Jak działamy

Zabezpieczenie dowodów cyfrowych. W sprawach komputerowych czas ma ogromne znaczenie – logi systemowe i dane tymczasowe mogą zniknąć bardzo szybko. Doradzamy, jak prawidłowo zabezpieczyć dowody zarówno w roli oskarżonego, jak i pokrzywdzonego.

Analiza podstawy prawnej zarzutu. Wiele spraw komputerowych opiera się na błędnej kwalifikacji prawnej – np. pomyleniu przestępstwa ściganego z urzędu z tym ściganym na wniosek, co ma bezpośredni wpływ na to, czy postępowanie w ogóle powinno się toczyć.

Reprezentacja pokrzywdzonych. Pomagamy również osobom i firmom, które padły ofiarą ataku hakerskiego, kradzieży danych lub oszustwa internetowego – w złożeniu zawiadomienia, zabezpieczeniu dowodów i dochodzeniu odszkodowania.

Co zrobić, jeśli padłeś ofiarą cyberprzestępstwa

nie loguj się ponownie na zaatakowane konto ani nie zmieniaj ustawień, zanim nie zabezpieczysz dowodów (zrzuty ekranu, historia logowań),
zmień hasła do innych, powiązanych kont,
zgłoś sprawę na policję lub do prokuratury możliwie szybko – w wielu przypadkach ściganie następuje tylko na wniosek pokrzywdzonego, złożony w określonym trybie,
jeśli doszło do wycieku danych osobowych, rozważ też zgłoszenie sprawy do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych – to odrębne postępowanie, niezależne od sprawy karnej.

Skontaktuj się z nami

Jeśli usłyszałeś zarzuty związane z przestępstwem komputerowym, otrzymałeś wezwanie na przesłuchanie, albo to Ty padłeś ofiarą ataku – skontaktuj się z nami. Sprawy tego rodzaju wymagają szybkiej reakcji, zanim dowody cyfrowe znikną.

📞 +48 61 222 49 63
✉️ kancelaria@prawnikpoznanski.pl

Kowalak Jędrzejewska Konrady i Partnerzy Adwokaci i Radcowie Prawni
ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań

🗓️ Konsultacje stacjonarne i online – w pilnych sprawach możliwy kontakt poza godzinami pracy

Oddział Jarocin:
Aleja Niepodległości 6, 63-200 Jarocin
Tel.: +48 575 641 021
E-mail: adwokat@kancelariajarocin.pl