Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Sąd Najwyższy wydał uchwałę, która fundamentalnie zmienia zasady rozliczania szkód komunikacyjnych z ubezpieczycielami OC. Dla poszkodowanych w wypadkach to przełomowe rozstrzygnięcie – wreszcie jasno określono, że odszkodowanie przysługuje niezależnie od tego, czy naprawisz pojazd, czy nie, a zakłady ubezpieczeń nie mogą automatycznie obniżać wypłat o swoje wynegocjowane rabaty.

Uchwała z 24 września 2025 r. (sygn. akt III CZP 32/24) odpowiada na trzy fundamentalne pytania, które od lat budziły spory między poszkodowanymi a ubezpieczycielami. Sprawdźmy, co to oznacza w praktyce.

Spis treści

1. Koncepcja statyczna vs dynamiczna – o co chodzi?
2. Odszkodowanie na kosztorys zawsze możliwe
3. Jak rozliczać VAT w odszkodowaniu?
4. Czy ubezpieczyciel może stosować swoje rabaty?
5. Praktyczne wskazówki dla poszkodowanych
6. Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Koncepcja statyczna vs dynamiczna – o co chodzi?

W prawie odszkodowawczym komunikacyjnym funkcjonują dwie podstawowe koncepcje ustalania wysokości szkody:

Koncepcja dynamiczna

Według tej teorii wysokość odszkodowania zależy od rzeczywistych działań poszkodowanego po kolizji. Jeśli naprawił pojazd – dostaje zwrot kosztów naprawy. Jeśli nie naprawił – ubezpieczyciel może twierdzić, że szkoda jest mniejsza. Jeśli naprawił taniej (np. używając zamienników zamiast oryginałów) – dostaje tylko tyle, ile faktycznie wydał.

Taka koncepcja prowadziła do chaosu i zmuszała poszkodowanych do natychmiastowej naprawy, by nie stracić prawa do pełnego odszkodowania.

Koncepcja statyczna

Według tej teorii wysokość odszkodowania ustala się na dzień zdarzenia, niezależnie od późniejszych decyzji poszkodowanego. Ubezpieczyciel wycenia szkodę raz – według stanu na dzień kolizji – i taką kwotę wypłaca. Co poszkodowany zrobi z tymi pieniędzmi (naprawi auto, sprzeda uszkodzony pojazd, odłoży na przyszłą naprawę) – to jego decyzja.

Sąd Najwyższy w omawianej uchwale jednoznacznie przyjął koncepcję statyczną, co stanowi istotny krok w kierunku ujednolicenia praktyki i zwiększenia ochrony poszkodowanych.

Jak komentuje Aleksander Daszewski, radca prawny z Biura Rzecznika Finansowego:

„Sędzia w ustnym uzasadnieniu podkreśliła, że przyjęcie dynamicznej koncepcji szkody przyczyniło się do szeregu praktycznych problemów i sporów. W związku z tym Sąd przychylił się do powrotu do stosowania koncepcji szkody statycznej w pojeździe.”

Odszkodowanie na kosztorys zawsze możliwe

Pierwsza i kluczowa teza uchwały brzmi:

„Ustalenie wysokości odszkodowania z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych jako równowartości hipotetycznych kosztów naprawy jest dopuszczalne także wtedy, gdy poszkodowany naprawił pojazd.”

Co to oznacza w praktyce? Możesz otrzymać odszkodowanie wyliczone metodą kosztorysową, nawet jeśli już naprawiłeś samochód.

Jak wyjaśnia Aleksander Daszewski:

„W praktyce oznacza to, że zakład ubezpieczeń powinien wyliczyć i wypłacić odszkodowanie według stanu na dzień wystąpienia szkody. Jeśli do naprawy auta zgodnie z zasadami powinny być użyte części oryginalne, a naprawa powinna być przeprowadzona w ASO, to właśnie takie koszty powinien uwzględniać kosztorys. Poszkodowany ma prawo zdecydować, że chce naprawić auto z użyciem tzw. zamienników w warsztacie niezależnym lub nawet zrezygnować z naprawy.”

To rewolucyjna zmiana, ponieważ dotychczas ubezpieczyciele często argumentowali: „Skoro już Pan naprawił pojazd za 5000 zł, to tylko tyle dostanie, mimo że kosztorys wskazuje na 8000 zł”. Teraz takie podejście jest niezgodne z prawem.

[ ZACHĘCAMY DO ZAPOZNANIA SIĘ Z OFERTĄ KANCELARII]

Jak rozliczać VAT w odszkodowaniu?

Druga kwestia dotyczy rozliczania podatku od towarów i usług w odszkodowaniu. Sąd Najwyższy rozstrzygnął:

„Odszkodowanie przysługujące z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych nie obejmuje kwoty podatku od towarów i usług, jeżeli poszkodowany poniósł już koszty naprawy pojazdu, a zapłacona przez niego cena nie została powiększona o ten podatek.”

W praktyce oznacza to:

Gdy naprawiłeś pojazd z fakturą VAT

Jeśli zapłaciłeś za naprawę 6000 zł brutto (5000 zł netto + 1000 zł VAT), ubezpieczyciel powinien zwrócić pełne 6000 zł brutto – chyba że możesz odliczyć VAT (np. prowadzisz działalność gospodarczą i naprawa była z nią związana).

Gdy naprawiłeś pojazd bez faktury VAT

Jeśli zapłaciłeś 5000 zł netto (np. w systemie gospodarczym, bez faktury z VAT), ubezpieczyciel zwróci te 5000 zł netto.

Gdy nie naprawiłeś pojazdu – odszkodowanie na kosztorys

Choć Sąd Najwyższy nie odniósł się wprost do tej kwestii w ustnym uzasadnieniu, ugruntowana linia orzecznicza wskazuje jednoznacznie, że dostaniesz odszkodowanie z VAT, nawet jeśli nie naprawisz pojazdu. To logiczne – skoro szkoda jest wyceniana statycznie na dzień zdarzenia, VAT stanowi część tej wyceny.

Jak komentuje Michał Lesiak, radca prawny z Biura Rzecznika Finansowego:

„Można więc przyjąć, że ugruntowana bogatym orzecznictwem zasada nie budzi wątpliwości. To znaczy, że można odebrać pełne odszkodowanie uwzględniające VAT i np. naprawić auto systemem gospodarczym lub zrezygnować z jego naprawy i sprzedać uszkodzone. Poszkodowany ma prawo dysponować swoim majątkiem i nie powinno to ograniczać wysokości wypłacanego mu odszkodowania.”

Czy ubezpieczyciel może stosować swoje rabaty?

Trzecia teza uchwały dotyczy tzw. rabatów i upustów oferowanych przez zakłady ubezpieczeń:

„Wysokość odszkodowania z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych z tytułu kosztów naprawy pojazdu może uwzględniać rabaty na części zamienne i materiał lakierniczy oferowane przez podmioty współpracujące z ubezpieczycielem tylko wtedy, gdy skorzystaniu z nich nie sprzeciwia się uzasadniony interes poszkodowanego.”

Ubezpieczyciele często posiadają umowy z sieciami warsztatów, gdzie wynegocjowali korzystniejsze ceny. I próbują stosować te rabaty automatycznie przy wycenie każdej szkody, argumentując: „Mamy umowę z siecią XYZ, tam naprawa kosztuje mniej, więc tyle wypłacimy”.

Sąd Najwyższy stanowczo zakwestionował taką praktykę. Rabaty można stosować tylko wtedy, gdy poszkodowany ma realną możliwość z nich skorzystać i nie stoi to w sprzeczności z jego uzasadnionym interesem.

Jak wyjaśnia Aleksander Daszewski:

„Jeśli przyjmujemy, że do uzyskania odszkodowania w pełnej wysokości nie jest konieczne naprawienie pojazdu, to z oczywistych względów przy jego wyliczaniu nie powinny być stosowane rabaty i upusty dostępne w momencie podejmowania naprawy. Dodatkowo z naszej praktyki wynika, że wskazywane w kosztorysach rabaty i upusty, nie zawsze są realne. Zakłady ubezpieczeń w toku postępowania sądowego w szeregu przypadków nie są w stanie udowodnić możliwości ich zastosowania.”

Praktyczne wskazówki dla poszkodowanych

Jeśli negocjujesz z ubezpieczycielem lub planujesz dochodzenie roszczeń na drodze sądowej, skorzystaj z tej przełomowej uchwały. To nie zwykły wyrok – to uchwała Sądu Najwyższego, która ma moc precedensu i wiąże sądy wszystkich instancji, w tym Sąd Okręgowy w Poznaniu.

Co robić w praktyce?

1. Żądaj odszkodowania na kosztorys, nawet jeśli już naprawiłeś pojazd. Powołaj się na uchwałę SN z 24 września 2025 r., sygn. akt III CZP 32/24, punkt 1.
2. Nie zgadzaj się na automatyczne rabaty – żądaj od ubezpieczyciela udowodnienia, że rabat jest realnie dostępny dla Ciebie. Powołaj się na punkt 2 uchwały.
3. Żądaj VAT w odszkodowaniu – jeśli nie naprawiłeś pojazdu, VAT stanowi część szkody. Jeśli naprawiłeś i zapłaciłeś VAT, też Ci przysługuje (chyba że możesz go odliczyć). Powołaj się na punkt 3 uchwały i ugruntowane orzecznictwo.
4. Dokumentuj wszystko – zachowaj kosztorysy, faktury, korespondencję z ubezpieczycielem. To podstawa skutecznego dochodzenia roszczeń.
5. Skonsultuj się z prawnikiem – jeśli ubezpieczyciel odmawia wypłaty zgodnej z uchwałą, nie zwlekaj. Masz teraz mocne argumenty prawne po swojej stronie.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

1. Czy mogę dostać odszkodowanie na kosztorys, jeśli już naprawiłem pojazd?

Tak. Sąd Najwyższy jednoznacznie potwierdził, że odszkodowanie może być ustalone metodą kosztorysową (według hipotetycznych kosztów naprawy), nawet jeśli już dokonałeś naprawy. Wysokość odszkodowania ustala się na dzień zdarzenia, niezależnie od późniejszych działań poszkodowanego.

2. Czy ubezpieczyciel może obniżyć mi odszkodowanie o swoje rabaty?

Nie automatycznie. Rabaty można zastosować tylko wtedy, gdy faktycznie masz realną możliwość z nich skorzystać i nie stoi to w sprzeczności z Twoim uzasadnionym interesem. Jeśli ubezpieczyciel chce zastosować rabat, musi udowodnić, że jest on rzeczywiście dostępny w Twoim przypadku.

3. Czy dostanę VAT w odszkodowaniu, jeśli nie naprawię pojazdu?

Tak, zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą i zasadą statycznej koncepcji szkody. Jeśli kosztorys naprawy uwzględnia VAT, to taka kwota (brutto) powinna być wypłacona, niezależnie od tego, czy zdecydujesz się na naprawę pojazdu.

4. Co zrobić, jeśli ubezpieczyciel odmawia wypłaty zgodnej z uchwałą SN?

Złóż pisemne roszczenie, powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z 24 września 2025 r., sygn. akt III CZP 32/24. Jeśli odmowa zostanie podtrzymana, skonsultuj się z prawnikiem i rozważ dochodzenie roszczeń przed Sądem Okręgowym w Poznaniu. Ta uchwała daje Ci mocne podstawy prawne.

5. Czy mogę naprawić pojazd taniej (np. zamienniki) i zatrzymać różnicę?

Tak. Jeśli otrzymasz odszkodowanie wyliczone na części oryginalne i naprawę w ASO (np. 8000 zł), a naprawisz pojazd za 5000 zł używając zamienników, różnica (3000 zł) pozostaje u Ciebie. To Twoje prawo – dysponujesz swoim majątkiem według własnego uznania.

6. Czy ta uchwała wiąże sądy w Poznaniu?

Tak. Uchwały Sądu Najwyższego mają moc precedensu i wiążą wszystkie sądy niższych instancji, w tym Sąd Okręgowy w Poznaniu oraz sądy rejonowe w okręgu poznańskim.

Najważniejsze wnioski

• Szkoda w pojeździe ma charakter statyczny – wycenia się ją na dzień zdarzenia, niezależnie od późniejszych działań poszkodowanego.
• Odszkodowanie na kosztorys przysługuje zawsze, nawet jeśli już naprawiłeś pojazd.
• VAT stanowi część odszkodowania, jeśli został zapłacony lub jest ujęty w kosztorysie (chyba że możesz go odliczyć).
• Rabaty ubezpieczycieli nie są automatyczne – można je stosować tylko wtedy, gdy są realne i nie naruszają interesu poszkodowanego.

Disclaimer: Niniejszy artykuł stanowi ogólną informację prawną i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej w konkretnej sprawie. Każda sprawa odszkodowawcza wymaga analizy konkretnych okoliczności i dokumentów. Kancelaria Prawna Kowalak Jędrzejewska i Partnerzy nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte na podstawie informacji zawartych w artykule. W celu uzyskania porady prawnej dostosowanej do Państwa sytuacji, zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią.

Podsumowanie kancelarii: Niniejszy artykuł powstał w oparciu o doświadczenie zespołu Kancelarii Prawnej Kowalak Jędrzejewska i Partnerzy. Od lat wspieramy klientów z Poznania, Wielkopolski i całej Polski w rozwiązywaniu spraw odszkodowawczych, tłumacząc zawiłości prawa z pasją i zaangażowaniem, aby każdy mógł skutecznie dochodzić należnych świadczeń od zakładów ubezpieczeń.

Zapraszam do Kancelarii Prawnej Kowalak Jędrzejewska Konrady i Partnerzy:

Radca Prawny Bartosz Kowalak i Zespół Prawników
ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań
Tel.: +48 61 2224963
E-mail: kancelaria@prawnikpoznanski.pl
www: https://prawnikpoznanski.pl

Źródła:

• Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 września 2025 r., sygn. akt III CZP 32/24
• Kodeks cywilny, art. 361 § 2 (zasada pełnego odszkodowania)
• Komunikat Biura Rzecznika Finansowego z 24 września 2025 r.