Czy dyrektor szkoły może odpowiadać dyscyplinarnie – kiedy i za co
Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczycieli jest tematem stosunkowo dobrze opisanym w literaturze prawniczej i orzecznictwie. Znacznie rzadziej natomiast pojawia się pytanie o odpowiedzialność dyscyplinarną dyrektora szkoły – osoby która jednocześnie jest nauczycielem i pełni funkcję kierowniczą. Czy dyrektor może odpowiadać dyscyplinarnie? Za co? I czy zasady tej odpowiedzialności różnią się od zasad dotyczących zwykłego nauczyciela?
Dyrektor szkoły jako nauczyciel – punkt wyjścia
Kluczem do zrozumienia odpowiedzialności dyscyplinarnej dyrektora szkoły jest uświadomienie sobie że dyrektor szkoły jest przede wszystkim nauczycielem. Funkcja dyrektora to dodatkowa rola – kierownicza i administracyjna – ale nie zmienia ona statusu pracowniczego. Dyrektor pozostaje zatrudniony na stanowisku nauczyciela i podlega przepisom Karty Nauczyciela w takim samym zakresie jak każdy inny pedagog.
Oznacza to że dyrektor szkoły może odpowiadać dyscyplinarnie na mocy art. 75 i następnych Karty Nauczyciela – za uchybienia godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom o których mowa w art. 6 KN.
Za co konkretnie dyrektor może odpowiadać dyscyplinarnie
Odpowiedzialność dyscyplinarna dyrektora może obejmować dwa obszary – te same które dotyczą każdego nauczyciela oraz te które wynikają specyficznie z pełnienia funkcji kierowniczej.
Odpowiedzialność jako nauczyciel obejmuje: naruszenie godności zawodu nauczyciela – np. nieodpowiednie zachowanie wobec uczniów, rodziców lub współpracowników, naruszenie obowiązków określonych w art. 6 KN – czyli obowiązku rzetelnego realizowania zadań związanych z powierzonym mu stanowiskiem, dbania o kształcenie i wychowanie młodzieży, przestrzegania statutu szkoły.
Odpowiedzialność wynikająca z funkcji dyrektora obejmuje sytuacje gdy dyrektor: dopuścił się zaniedbań w zakresie nadzoru nad nauczycielami co doprowadziło do naruszenia praw uczniów, nie wywiązał się z obowiązku zawiadomienia rzecznika dyscyplinarnego o czynie nauczyciela naruszającym prawa i dobro ucznia w terminie 3 dni roboczych (art. 75 ust. 2a KN), dopuścił się mobbingu wobec nauczycieli lub innych pracowników szkoły, naruszył przepisy dotyczące dokumentacji szkolnej lub finansów szkoły w sposób który godzi w godność zawodu.
Kto wszczyna postępowanie dyscyplinarne wobec dyrektora
Tu pojawia się istotna różnica w stosunku do zwykłego nauczyciela. Zgodnie z art. 75 ust. 2a KN gdy czynu dyscyplinarnego dopuści się dyrektor szkoły – obowiązek zawiadomienia rzecznika dyscyplinarnego ciąży nie na dyrektorze (co byłoby absurdem) lecz na organie prowadzącym szkołę – a więc najczęściej na gminie lub powiecie.
Organ prowadzący ma na złożenie takiego zawiadomienia 3 dni robocze od dnia powzięcia wiadomości o czynie. Termin ten jest taki sam jak w przypadku obowiązku dyrektora wobec nauczyciela.
Rzecznik dyscyplinarny po otrzymaniu zawiadomienia prowadzi postępowanie wyjaśniające i decyduje czy skierować sprawę do komisji dyscyplinarnej.
Postępowanie dyscyplinarne wobec dyrektora – jak przebiega
Postępowanie dyscyplinarne wobec dyrektora szkoły przebiega według tych samych zasad co postępowanie wobec każdego innego nauczyciela. Opiera się na przepisach Karty Nauczyciela (art. 75–85z) uzupełnionych przepisami Kodeksu postępowania karnego w zakresie postępowania dowodowego oraz Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie doręczeń.
Rzecznik dyscyplinarny prowadzi postępowanie wyjaśniające – zbiera materiał dowodowy, przesłuchuje świadków, zapoznaje się z dokumentacją. Następnie może: umorzyć postępowanie jeśli brak podstaw do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, skierować wniosek do komisji dyscyplinarnej o wymierzenie kary.
Komisja dyscyplinarna I instancji przy organie prowadzącym rozpoznaje sprawę i wydaje orzeczenie. Od orzeczenia przysługuje odwołanie do odwoławczej komisji dyscyplinarnej przy ministrze właściwym do spraw oświaty. Od orzeczenia komisji II instancji przysługuje odwołanie do sądu apelacyjnego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych właściwego ze względu na miejsce zamieszkania obwinionego.
Jakie kary grożą dyrektorowi
Katalog kar dyscyplinarnych dla dyrektora jest taki sam jak dla każdego nauczyciela. Zgodnie z art. 76 KN są to: nagana z ostrzeżeniem, zwolnienie z pracy, zwolnienie z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczyciela w okresie 3 lat od ukarania, wydalenie z zawodu nauczyciela.
Ostatnia kara – wydalenie z zawodu – jest najsurowszą sankcją i oznacza definitywny koniec kariery pedagogicznej. W przypadku dyrektora nieuchronnie wiąże się też z utratą stanowiska kierowniczego.
Odpowiedzialność dyscyplinarna a odpowiedzialność porządkowa i karna
Warto wyraźnie rozróżnić odpowiedzialność dyscyplinarną dyrektora od innych rodzajów odpowiedzialności które mogą go dotknąć równocześnie.
Odpowiedzialność porządkowa – na podstawie Kodeksu pracy dyrektor może otrzymać upomnienie lub naganę od organu prowadzącego za naruszenie obowiązków pracowniczych. To lżejsza forma odpowiedzialności niż dyscyplinarna.
Odpowiedzialność karna – jeśli czyn dyrektora wyczerpuje znamiona przestępstwa (np. przestępstwo znęcania się, naruszenia nietykalności cielesnej ucznia, przywłaszczenia mienia) – organ prowadzący lub inne podmioty mogą złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa do prokuratury. Postępowanie karne i dyscyplinarne toczą się niezależnie od siebie.
Odpowiedzialność cywilna – jeśli działania lub zaniechania dyrektora spowodowały szkodę uczniom lub ich rodzicom – poszkodowani mogą dochodzić odszkodowania na drodze cywilnej.
Szczególny przypadek – dyrektor który nie zawiadomił rzecznika o czynie nauczyciela
Jednym z najważniejszych przypadków odpowiedzialności dyscyplinarnej dyrektora jest zaniechanie złożenia zawiadomienia do rzecznika dyscyplinarnego o czynie nauczyciela naruszającym prawa lub dobro ucznia.
Przepis art. 75 ust. 2a KN wprowadzony nowelizacją z 2019 roku jest jednoznaczny: dyrektor ma obowiązek – nie uprawnienie – zawiadomienia rzecznika w terminie 3 dni roboczych. Zaniechanie tego obowiązku może samo w sobie stanowić przewinienie dyscyplinarne dyrektora – niezależnie od tego czy nauczyciel którego czyn dyrektor przemilczał poniósł jakąkolwiek odpowiedzialność.
W praktyce oznacza to że dyrektor który „zamiatał sprawy pod dywan” chroniąc nauczycieli przed odpowiedzialnością może sam stanąć przed komisją dyscyplinarną.
Zawieszenie w pełnieniu obowiązków w toku postępowania
W toku postępowania dyscyplinarnego rzecznik dyscyplinarny może złożyć wniosek o zawieszenie dyrektora w pełnieniu obowiązków – jeśli ze względu na powagę i wiarygodność zarzutów celowe jest odsunięcie go od wykonywania pracy. Decyzję o zawieszeniu podejmuje organ prowadzący szkołę.
Zawieszenie może trwać do czasu prawomocnego zakończenia postępowania dyscyplinarnego i wiąże się z obniżeniem wynagrodzenia do 50% w czasie jego trwania.
Dlaczego warto skorzystać z pomocy adwokata lub radcy prawnego
Postępowanie dyscyplinarne wobec dyrektora szkoły jest szczególnie złożone z kilku powodów.
Dyrektor jest osobą publiczną. Sprawa dyscyplinarna dyrektora szkoły rzadko pozostaje sprawą prywatną – w małych społecznościach lokalnych szybko staje się sprawą publiczną. Odpowiednie zarządzanie postępowaniem od samego początku – w tym kwestia komunikacji z mediami i rodzicami – może mieć istotne znaczenie dla reputacji obwinionego.
Stawka jest wyjątkowo wysoka. Dyrektor w razie niekorzystnego orzeczenia traci nie tylko stanowisko kierownicze ale potencjalnie całą karierę pedagogiczną. To sytuacja kryzysowa która wymaga profesjonalnej pomocy.
Wielość procedur. Jak wspomniano wyżej – postępowanie dyscyplinarne opiera się na przepisach KN, KPK i KPA jednocześnie. Sprawne poruszanie się między trzema procedurami wymaga specjalistycznej wiedzy.
Możliwe równoległe postępowania. Dyrektor może jednocześnie być stroną postępowania dyscyplinarnego, karnego i cywilnego. Adwokat lub radca prawny pomoże skoordynować linię obrony we wszystkich tych postępowaniach tak żeby zeznania i stanowiska zajmowane w jednym z nich nie szkodziły w pozostałych.
Ocena materiału dowodowego. Doświadczony pełnomocnik oceni zgromadzony przez rzecznika materiał dowodowy i wskaże słabe punkty oskarżenia. Może też aktywnie uczestniczyć w postępowaniu dowodowym – zadawać pytania świadkom i wnioskować o przeprowadzenie dowodów korzystnych dla obwinionego.
Najczęstsze pytania i odpowiedzi
1. Czy dyrektor szkoły prywatnej też może odpowiadać dyscyplinarnie? Tak – jeśli jest zatrudniony na stanowisku nauczyciela i podlega Karcie Nauczyciela. Dotyczy to dyrektorów szkół publicznych, szkół prowadzonych przez stowarzyszenia i inne podmioty niepubliczne jeśli spełniają warunki określone w KN.
2. Czy organ prowadzący może odwołać dyrektora bez postępowania dyscyplinarnego? Tak – organ prowadzący może odwołać dyrektora ze stanowiska w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 KN w przypadku szczególnie uzasadnionym bez wypowiedzenia. To odwołanie ze stanowiska dyrektora – nie zwolnienie z pracy. Dyrektor może wtedy wrócić do pracy jako nauczyciel. To inny tryb niż postępowanie dyscyplinarne.
3. Czy dyrektor może sam złożyć rezygnację ze stanowiska żeby uniknąć postępowania dyscyplinarnego? Rezygnacja ze stanowiska dyrektora nie chroni przed postępowaniem dyscyplinarnym. Postępowanie dotyczy bowiem statusu nauczyciela – nie stanowiska kierowniczego. Były dyrektor który nadal jest nauczycielem może odpowiadać dyscyplinarnie za czyny popełnione w czasie pełnienia funkcji.
4. Jak długo trwa postępowanie dyscyplinarne wobec dyrektora? Nie ma sztywnych terminów. Postępowanie wyjaśniające trwa zazwyczaj kilka miesięcy. Postępowanie przed komisją I instancji – kolejne kilka miesięcy. Przy ewentualnym odwołaniu do komisji II instancji i apelacji do sądu – całość może trwać od roku do kilku lat.
5. Czy podczas postępowania dyscyplinarnego dyrektor nadal pełni swoje obowiązki? Co do zasady tak – chyba że zostanie zawieszony w pełnieniu obowiązków przez organ prowadzący na wniosek rzecznika dyscyplinarnego. Zawieszenie jest możliwe gdy powaga zarzutów uzasadnia odsunięcie dyrektora od pracy.
6. Czy rodzice uczniów mogą złożyć zawiadomienie o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec dyrektora? Bezpośrednio – nie. Postępowanie dyscyplinarne wobec dyrektora wszczyna się na zawiadomienie organu prowadzącego szkołę. Rodzice mogą jednak złożyć skargę do organu prowadzącego który następnie oceni czy zachodzą podstawy do zawiadomienia rzecznika dyscyplinarnego.
7. Czy dyrektor może mieć obrońcę w postępowaniu dyscyplinarnym? Tak – dyrektor jak każdy obwiniony w postępowaniu dyscyplinarnym ma prawo do obrońcy. Może nim być adwokat, radca prawny lub inny nauczyciel dyplomowany.
Jak możemy pomóc
Kancelaria reprezentuje dyrektorów szkół w postępowaniach dyscyplinarnych – zarówno przed komisjami dyscyplinarnymi I i II instancji jak i przed sądem apelacyjnym. Doradzamy też organom prowadzącym w zakresie obowiązków związanych z nadzorem nad dyrektorami i procedurą zawiadamiania rzecznika dyscyplinarnego.
📞 Umów się na konsultację:
Kowalak Jędrzejewska Konrady i Partnerzy Adwokaci i Radcowie Prawni ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań Tel.: +48 61 222 49 63 Tel./faks: 61 842 74 45 E-mail: kancelaria@prawnikpoznanski.pl
🗓️ Konsultacje stacjonarne i online
Oddział Jarocin: Aleja Niepodległości 6, 63-200 Jarocin Tel.: +48 575 641 021 E-mail: adwokat@kancelariajarocin.pl Web: kancelariajarocin.pl
